Hans Wijers wordt de informateur namens D66
D66 zal Hans Wijers als informateur aanwijzen, zeggen ingewijden. Van het CDA wordt naar verwachting later vandaag de eigen kandidaat-informateur bekend. De twee gaan de partijleiders Jetten (D66) en Bontenbal (CDA) begeleiden bij de volgende fase in de formatie.
Hans Wijers (74) was onder andere president-commissaris van ING, topman van chemieconcern Akzo Nobel en, midden jaren 90, minister van Economische Zaken in het kabinet-Kok I.
Op advies van verkenner Koolmees gaan Jetten en Bontenbal een soort voorbereiding op een regeerakkoord schrijven over migratie, wonen, veiligheid en defensie, stikstof en de economie, waar ook het investeringsklimaat voor het bedrijfsleven onder valt.
Maximaal drie weken
Het stuk wordt vooraf een “positieve agenda” genoemd. Jetten en Bontenbal moeten daarna andere partijen zien te overtuigen om samen te werken. In het stuk wordt daarom al rekening gehouden met de politieke wensen en standpunten van andere partijen.
De twee partijen nemen maximaal drie weken de tijd voor deze fase. Op 9 december zou het proces moeten zijn afgerond. Morgen debatteert de nieuwe Tweede Kamer over dit voorstel. Als de Kamer akkoord gaat worden de informateurs benoemd.
Kamerleden gemiddeld iets jonger
De nieuwe Kamer telt 65 vrouwen en 84 mannen. Eén lid is non-binair. Dat is Ines Kostic van de Partij voor de Dieren, die de afgelopen periode ook al Kamerlid was. In de oude Tweede Kamer was de gemiddelde leeftijd 45 jaar. Dat is nu 44 jaar.
Lees hier meer over de nieuwe Tweede Kamer:
Pers de zaal in voor interviews
De leden van de pers zijn de plenaire zaal ingelopen om verschillende Kamerleden te interviewen. Als de interviews klaar zijn zal de Tweede Kamer de profielschets vaststellen voor de functie van Voorzitter van de Tweede Kamer. Er hebben zich formeel nog geen kandidaten gemeld. De verkiezing is op dinsdag 18 november, het Vragenuurtje gaat die dag niet door. Tot die tijd is Martin Bosma (PVV) de tijdelijk voorzitter.
Allemaal op de groepsfoto
Alle Kamerleden zijn beëdigd. De vele persfotografen, die op een kluitje stonden in het ministersvak K tegenover de fracties, hebben van iedereen afzonderlijk een foto gemaakt. Tijdelijk Kamervoorzitter Bosma nodigt alle Kamerleden uit voor de groepsfoto en zegt daarbij grappend “onder het motto ‘hier lachten ze nog'”. De groepsfotograaf staat op een hoge ladder om iedereen op het plaatje te kunnen krijgen.
De 150 namen op alfabetische volgorde opgelezen
De namen van de 150 Kamerleden worden nu op alfabetische volgorde voorgelezen door de griffier Peter Oskam, ooit zelf Kamerlid voor het CDA.
Tussen de Kamerleden zitten ook oud-bewindspersonen van het laatste kabinet, zoals Marjolein Faber (PVV) en Ingrid Coenradie, inmiddels van JA21. En ook zittende ministers van het demissionaire kabinet zoals Mona Keijzer en Femke Wiersma (beiden BBB) en de VVD-ministers Eelco Heinen, Ruben Brekelmans en Vincent Karremans worden als Kamerlid beëdigd.
Er ontstaat af en toe een lacherige sfeer, maar omdat er geen microfoons in de plenaire zaal hangen is soms niet goed te volgen wat er gebeurt of wat er gezegd wordt. Van Houwelingen (FVD) moest de eed van de griffier opnieuw doen omdat hij zijn wijs- en middelvinger niet tegen elkaar aan had en een soort V-teken van maakte.
Nieuwe Kamerleden begroeten elkaar in de plenaire zaal
De nieuwe Kamerleden die zo geïnstalleerd gaan worden zijn de plenaire zaal ingelopen. Verschillende fracties hebben bloemen of een plant voor ze neergezet. ‘Oude bekenden’ begroeten elkaar. Voorzitter Martin Bosma opent de vergadering. Hij is de komende dagen de tijdelijk voorzitter tot er volgende week een nieuwe voorzitter wordt gekozen. Bosma zal als eerste beëdigd worden.
Om 13.00 uur live: beëdiging nieuwe Kamerleden
Om 13.00 uur wordt de nieuwe Tweede Kamer geïnstalleerd, precies twee weken na de verkiezingen. Alle 150 gekozen Kamerleden leggen de eed of belofte af door te zeggen “Zo waarlijk helpe mij God almachtig” of “Dat verklaar en beloof ik”.
Hiermee zweren zij dat zij zich niet hebben en ook niet zullen laten omkopen, dat zij zich aan de Grondwet zullen houden en dat zij hun werk goed zullen doen. Van de 150 Kamerleden zijn er 55 helemaal nieuw, de rest zat al eerder in de Kamer. Maar ook zij worden opnieuw geïnstalleerd.
Drie nieuwe Kamerleden over hun ambities
Vanmiddag wordt de nieuwe Tweede Kamer geïnstalleerd. Wij spraken drie mensen die nog niet eerder Kamerlid zijn geweest: Heera Dijk (D66), Hilde Wendel (VVD) en Luciënne Boelsma (CDA).
Je kunt de installatie vanaf 13.00 uur live volgen via een stream op de NOS-site en de NOS-app, en op NPO Politiek en Nieuws.
Oud-informateur Hamer: zeer verstandig advies van Koolmees
Verkenner Wouter Koolmees wil dat D66 en CDA het de komende weken eens worden over een aantal grote onderwerpen. Deze tactiek wordt wel gezien als een tussenstap in de formatie en het is niet voor het eerst dat hiervoor is gekozen. In 2021 deed informateur Mariëtte Hamer ook zoiets. Zij liet VVD en D66 toen een ‘proeve van een regeerakkoord’ schrijven.
In Nieuwsuur noemt Hamer het advies van Koolmees “zeer verstandig”. Het is volgens haar belangrijk dat partijen weten waar ze heen willen. “Dat D66 en CDA samen tot overeenstemming komen, maar dan ook de volgende stap zetten en keuzes maken. Als andere partijen daarmee uit de voeten kunnen, is er geen belemmering meer. Ik noem bijvoorbeeld VVD en GroenLinks-PvdA.”
Jetten en Bontenbal gaan samen “positieve agenda” schrijven
D66-leider Jetten ziet de gesprekken over een “positieve agenda” met CDA-leider Bontenbal wel zitten. “De vorige keer heeft dit proces te lang geduurd. En daarom kiezen we er voor om dit nu in drie weken voor elkaar te boksen.” Ze gaan in drie weken een soort voorbereiding op een regeerakkoord schrijven over migratie, wonen, veiligheid/defensie, stikstof en de economie/het investeringsklimaat.
Jetten weet dat hij en Bontenbal daarna andere partijen moeten zien te overtuigen om samen te werken. “Er is een hele grote kans dat we ook met de VVD moeten samenwerken”, zegt Jetten. “Dus we moeten kijken wat voor deze partij interessant is, maar dat geldt ook voor JA21. En voor GL-PvdA die in de Eerste Kamer de grootste partij is.”
Op de vraag van journalisten of deze tussenstap niet voor onnodige vertraging zorgt zegt Bontenbal: “Als we dit niet zouden doen dan zouden we juist stilstand veroorzaken.” Ook Bontenbal zegt dat ze samen een stuk gaan schrijven waarbij rekening wordt gehouden met de politieke wensen en standpunten van andere partijen. “Ik hoop dat er een goed stuk uitkomt dat andere partijen aan het denken zet”, zegt hij.
Jetten vindt het te verdedigen dat de VVD als derde partij, en groter dan het CDA, in deze fase niet meedoet. “We kunnen niet eindeloos in dezelfde rondjes blijven draaien over blokkades en wie wel en niet met wie wil. De VVD heeft heel duidelijk gemaakt waar zij nu voor staan.” Partijleider Yesilgöz heeft tot drie keer toe tegen verkenner Koolmees gezegd dat zij niet met GL-PvdA in een coalitie wil.
Koolmees: D66 en CDA samen inhoudelijk mogelijke coalities onderzoeken
D66 en CDA moeten samen verder onderzoeken welke coalities er mogelijk zijn die in de Tweede en Eerste Kamer kunnen rekenen op een meerderheid. Dat is het advies van verkenner Wouter Koolmees (D66).
De partijleiders Jetten en Bontenbal gaan de komende drie weken samen onderzoeken of op de thema’s migratie, wonen, veiligheid/defensie, stikstof en de economie/het investeringsklimaat voor bedrijven overeenstemming kan worden gevonden. Zij moeten een soort voorbereiding van een regeerakkoord schrijven. Daarover kan dan later verder worden onderhandeld.
“Deze twee partijen hebben geen blokkades opgeworpen en andere partijen hebben ook voor hen geen blokkade opgeworpen”, licht Koolmees toe. Ook speelt mee dat zij bij de verkiezingen veel zetels hebben gewonnen en kunnen opereren “vanuit het politieke midden”. Andere partijen kunnen zich daar dan later bij aansluiten. Hoe, dat ligt voor Koolmees niet vast. “In ieder geval heeft het wat mij betreft geen zin om nu al vier partijen tegen hun zin in een hok te zetten. Dat leidt tot verzuurde relaties.”
PVV en FVD uitgesloten
Jetten en Bontenbal hebben rekening te houden met het feit dat een groot deel van de partijen samenwerking met PVV en FVD uitsluit. “Daardoor blijven er nog maar zo’n 120 van de 150 zetels over om een meerderheid te halen”, zegt Koolmees. Ook hebben zij met de andere verhoudingen in de Eerste Kamer te maken waar GL-PvdA en BBB door de hoeveelheid zetels “een sleutelrol” spelen.
“Ik heb veel intensieve gesprekken achter de rug”, zei Koolmees verder. In alle gesprekken kwam aan de orde dat er snel een stabiel landsbestuur moet komen. Ook hoorde Koolmees grote overeenstemming over de problemen die opgelost moeten worden.
Jetten: tussenstap met D66 en CDA moet niet langer dan enkele weken duren
D66-leider Jetten vindt dat de “tussenstap” van inhoudelijke gesprekken tussen hem en CDA-leider Bontenbal niet langer dan enkele weken mag duren. Jetten loopt hiermee een beetje vooruit op het advies van verkenner Koolmees, dat vanavond rond 19.00 uur wordt gepresenteerd. Ook bij andere partijen klinkt het dat drie weken het maximum is.
Bij die gesprekken zijn twee informateurs betrokken, een van D66 en een van het CDA. De namen worden later bekendgemaakt. De inhoudelijke thema’s die zij gaan bespreken zijn migratie, wonen, veiligheid/defensie, stikstof en de economie.
Volgens Jetten is de tussenstap nodig om er achter te komen wat inhoudelijk de mogelijkheden zijn in de Tweede en Eerste Kamer. “Om er daar wat doorheen te krijgen heb je meer dan vier partijen nodig. Dus er is met meer partijen een vertrouwensbasis nodig om grote hervormingen zoals bij migratie en de economie voor elkaar te krijgen. Die andere partijen moeten bereid zijn mee te doen.”
Tromgeroffel en tranen: zeventig vertrekkende Kamerleden uitgezwaaid
Met bloemen, zoenen, een persoonlijk woord van Kamervoorzitter Bosma en tromgeroffel op de kamerbankjes is in Den Haag vanmiddag afscheid genomen van 70 Kamerleden. 23 Kamerleden kozen zelf voor een vertrek en stelden zich niet meer verkiesbaar, 47 anderen moeten door zetelverlies bij de verkiezingen het veld ruimen.
Verkenner Koolmees schrijft aan zijn verslag
Wouter Koolmees is klaar met zijn verkenning en schrijft vandaag aan zijn verslag. Hij verwacht dat vanavond rond 19.00 uur te kunnen overhandigen aan de voorzitter van de Tweede Kamer. Het lijkt erop dat hij gaat adviseren om in de volgende fase van de formatie D66 en CDA bij elkaar te zetten. Die twee moeten dan inhoudelijk bekijken waar ze elkaar kunnen vinden. Daarna kunnen andere partijen aansluiten.
De nieuwe Tweede Kamer, die morgen wordt geïnstalleerd, debatteert donderdag de hele dag over het verslag van de verkenner. Dan wordt ook een nieuwe verkenner of informateur aangewezen. Dat zal in elk geval niet Koolmees zijn. Die moet terug naar zijn ‘gewone’ baan, als hoogste baas van de NS.
Vos: niet bijzonder als kabinet geen meerderheid heeft in Eerste Kamer
Senaatsvoorzitter Vos is uitgenodigd door verkenner Koolmees omdat de twee varianten die nu op tafel liggen voor een nieuw kabinet geen meerderheid hebben in de Eerste Kamer. Maar dat is niets nieuws, zegt Mei Li Vos voor aanvang. “Dat is al sinds 2010 zo.” Ze wijst erop dat de Eerste Kamerleden sowieso niet gebonden zijn aan een regeerakkoord. Zij moeten alleen beoordelen of een wetsvoorstel juridisch en staatsrechtelijk in orde is.
“Een kabinet moet altijd per wetsvoorstel een meerderheid zien te vinden in de Eerste Kamer”, zegt Vos. Dus is het volgens haar belangrijk om rekening te houden met de senaat. Ze zal ook aandacht vragen voor het feit dat er inmiddels negentien fracties zijn in de Eerste Kamer, door allerlei afsplitsingen.
Partij voor de Dieren
De onenigheid binnen de senaatsfractie van de Partij voor de Dieren is op een opmerkelijke wijze beslecht. Senator Visseren-Hamakers, die op de lijn van partijleider Ouwehand zit, gaat in haar eentje verder, maar niet onder de naam van haar partij. De andere senatoren, Koffeman en Nicolaï, hebben in een fractievergadering bepaald dat zij de fractie van de PvdD zijn, ook al heeft Koffeman uit onvrede met de koers van de partij zijn lidmaatschap opgezegd en heeft Nicolaï zich bij hem aangesloten.
Visseren-Hamakers ziet zich daardoor genoodzaakt “zich af te scheiden van de fractie van de heren Nicolaï en Koffeman”. Het partijbestuur vindt het jammer dat zij de naam van de partij niet mag voeren, maar blijft van mening dat Visseren-Hamakers de enige vertegenwoordiger van de Partij voor de Dieren in de senaat is. “Ze geniet zeer brede steun in onze partij”.
Verkenner Koolmees weet niet of zijn advies verrassend wordt
Verkenner Koolmees zei na afloop van zijn gesprekken deze ochtend “een idee” te hebben hoe zijn advies eruit gaat zien. “Maar dat ga ik niet aan u vertellen.”
Over de inhoud van het advies wilde hij dus niks kwijt en op de vraag of het verrassend zou worden, antwoordde Koolmees: “Dat weet ik niet”.
Vanmiddag komt Eerste Kamervoorzitter Vos nog langs en voor die tijd wil de verkenner nog “een paar telefoontjes” plegen om wat dingen “te toetsen bij een paar gesprekspartners”.
Het advies over het vervolg van de formatie is morgen rond 19.00 uur klaar, verwacht Koolmees.
Dit zeiden de partijleiders van CDA, VVD en D66 eerder vandaag:
Bontenbal, Yesilgöz en Jetten voor het laatst bij verkenner
Jetten (D66) wil de inhoud in
Volgens D66-leider Jetten wordt het tijd om de inhoud in te duiken in de formatie. Partijen moeten “niet meer rondjes blijven draaien”, maar “grote thema’s beetpakken”. Welke partijen dat dan moeten doen, is aan de verkenner, zei Jetten na zijn gesprek met Koolmees.
De verkenner komt morgen met zijn advies over het vervolg van de formatie. De dag erna wordt de nieuwe Tweede Kamer geïnstalleerd. Donderdag debatteert de Kamer dan over het advies van Koolmees en dus over het vervolg. “Wat mij betreft gaan we dan snel inhoudelijk aan het werk”, aldus de leider van de grootste partij.
Ook van de D66’er is de opstelling niet veranderd. “Mijn inzet is toewerken naar een meerderheidskabinet.” Volgens Jetten is het daarvoor belangrijk om onderling te werken aan vertrouwen. “Of je nou in een coalitie komt of niet, je moet samenwerken.”
Vanmiddag komt Eerste Kamervoorzitter Vos nog op bezoek bij Koolmees. De verwachting is dat dat het laatste gesprek is van de verkenner en dat hij morgen zijn verslag aan de Tweede Kamer stuurt.
Yesilgöz (VVD): er is geen probleem
In antwoord op CDA-leider Bontenbal eerder vanochtend, stelt Yesilgöz (VVD) dat er “helemaal geen probleem” is. Volgens de VVD-leider kan er nog steeds een kabinet zijn voor kerst. “Wij zijn er klaar voor”, zei ze na haar gesprek met Koolmees.
Yesilgöz zei verder geen nieuwe inzichten te hebben opgedaan en geen nieuwe geluiden te hebben gehoord. Dat betekent dat de VVD nog steeds koerst op een kabinet met D66, CDA en JA21 en wellicht nog een andere partij erbij, maar niet GL-PvdA.
Welke vijfde partij dat dan wel zou kunnen zijn, wil Yesilgöz niet zeggen. Volgens haar is het aan de verkenner om daar wat over te zeggen. Over de optie van een minderheidskabinet van D66, VVD en CDA, zei Yesilgöz “liever niet”. “Ik denk niet dat we nu al aan dit soort varianten moeten denken.”
Later deze ochtend komt D66-leider Jetten langs bij Koolmees.
Bontenbal: probleem ligt niet bij mij
CDA-leider Bontenbal, die vandaag als eerste langskomt bij Koolmees, heeft dit weekend telefonisch veel gesproken met betrokkenen, zegt hij voor aanvang. “Ik ga niet zeggen met wie ik allemaal gebeld heb.”
Al het bellen heeft hem niet tot nieuwe inzichten gebracht over de rol van zijn partij in de formatie. “Ik denk niet dat het probleem bij mij ligt. Wij zitten constructief in de wedstrijd.”
Bij wie het probleem dan wel ligt, daar wil Bontenbal niks over kwijt. “De verkenner gaat een route schetsen en daar moet ik dan op reageren.”
Duidelijk is dat er vooral een verschil van inzicht zit tussen VVD en D66. VVD-leider Yesilgöz wil geen coalitie van D66, GL-PvdA, VVD en CDA, terwijl D66-leider Jetten dat wel graag wil. Jetten op zijn beurt ziet de voorkeur van Yesilgöz, een coalitie van D66, VVD, CDA en JA21, dan weer niet zo zitten.
Yesilgöz en Jetten komen later deze ochtend langs bij de verkenner, apart van elkaar.
Morgen verslag Koolmees, wat staat daar in?
Morgen moet de verkenner zijn verslag af hebben en naar de Tweede Kamer sturen. Maar wat staat er eigenlijk in zo’n verslag? Opgetekend wordt in ieder geval hoe alle fracties aankijken tegen de verkiezingsuitslag. In het verslag van Koolmees zal te lezen zijn wie wie uitsluit en waarom.
Ook tekent de verkenner op hoe partijen de formatie het liefst zouden willen vervolgen. Op basis daarvan maakt de verkenner een advies over hoe het verder moet en welke coalitie(s) verder onderzocht moeten worden.
Koolmees stuurt zijn verslag morgen aan de Kamer. Nadat woensdag de nieuwe Kamerleden zijn geïnstalleerd, volgt er een debat waarbij ook de verkenner aanwezig is. In dat debat wijst de Kamer iemand aan die de formatie verder kan brengen. Dat kan nog een verkenner zijn of een informateur (die een specifieke coalitie onderzoekt).
Koolmees gaat vandaag door
Verkenner Wouter Koolmees praat deze ochtend verder over de vorming van een kabinet met de fractievoorzitters van D66, VVD en CDA. In de middag ontvangt hij voorzitter Mei Li Vos (GroenLinks-PvdA) van de Eerste Kamer.
De uitslag van de verkiezingen maakt het al moeilijk om een meerderheid in de Tweede Kamer te vinden, maar in de Eerste Kamer is een meerderheid nog verder weg. De senaat is wel belangrijk om hervormingen door te kunnen voeren. Die zijn opgenomen in wetten, waar ook de Eerste Kamer mee in moet stemmen.
Het is de bedoeling dat verkenner Koolmees morgen met zijn eindconclusies komt en advies geeft aan de Tweede Kamer voor een vervolg van de kabinetsformatie. Vorige week zei hij na de eerste ronde gesprekken dat hij nog steeds blokkades en grote inhoudelijke verschillen zag, maar bleef hopen op een doorbraak.
Veel partijen hebben de afgelopen maanden hun hoop uitgesproken dat er voor de kerst een nieuw kabinet op het bordes bij de koning staat. Koolmees heeft weinig hoop daarop, zei hij vorige week. “Die kans acht ik niet heel groot.”.
