50 jaar na opnames A Bridge Too Far, Deventer blikt terug op Hollywoodzomer

Deventer blikt terug op de opnames voor de oorlogsfilm A Bridge Too Far. Precies vijftig jaar geleden werden de stad en de Wilhelminabrug over de IJssel omgebouwd tot een filmset waar tal van Hollywoodsterren rondliepen.

In het Deventer museum De Waag is nu een tentoonstelling te zien over de filmopnames uit 1976.

“Opeens sta je als meisje uit Deventer midden in een filmset”, vertelt Jose Koning die het allemaal van dichtbij zag bij RTV Oost. “Dat was heel bijzonder.”

Wat Koning in die vijftig jaar vooral bijbleef, was hoe “dichtbij” alles voelde. “Je kon gewoon naar iemand als Sean Connery toe en iets vragen. Dat was heel normaal daar.”

De Britse film vertelt het verhaal van operatie Market Garden. Met de bedoeling om de Duitsers in de flank te raken, voerden de geallieerden in september 1944 een enorme luchtlandingsoperatie uit ten westen van Arnhem. Niet alleen landden duizenden zwaarbewapende parachutisten, vanuit vliegtuigen werd ook legermaterieel gedropt zoals jeeps en tanks.

Het idee was dat de gelande troepen de Rijnbrug bij Arnhem zouden bezetten en aansluiting zouden vinden bij geallieerden die vanuit het zuiden oprukten.

De Duitsers doorzagen de opzet vanaf het begin, waren beter voorbereid en beter bewapend en hakten de geallieerden in de pan. Er vielen meer dan 15.000 doden.

Het verhaal van de mislukte operatie sprak zo tot de verbeelding dat militair historicus Cornelius Ryan er een boek over schreef. Op basis daarvan maakte de Britse regisseur Richard Attenborough in 1976 de film A Bridge Too Far.

Het is geen toeval dat hij daarvoor in Deventer terechtkwam, blijkt uit de expositie in museum De Waag. Arnhem zelf was na de oorlog vol gezet met moderne gebouwen. Deventer, met zijn sobere en vijftig jaar geleden deels vervallen binnenstad, bleek een beter decor.

“De filmproducent zag hier langs de IJssel een perfecte filmset”, aldus René van der Meer van de website Deventer Verhalen. “De brug, de ruimte eromheen, de uitstraling van de stad. Alles klopte voor het beeld van 1944.”

In de bloedhete Hollywoodzomer van 1976 haalde Attenborough een echte sterrencast naar Deventer. Naast Sean Connery liepen ook Dirk Bogarde, James Caan, Michael Caine, Edward Fox, Elliott Gould, Gene Hackman, Anthony Hopkins, Hardy Krüger, Laurence Olivier, Ryan O’Neal, Robert Redford, Maxmilian Schell en Liv Ullman rond in de IJsselstad.

“Deventer werd ineens overspoeld door een sterrencast van wereldniveau”, zegt Ben Schräder van Museum De Waag. “Mensen kwamen kijken, maakten foto’s. Dat materiaal hebben we nu grotendeels gedigitaliseerd.”

Er zijn ook originele rekwisieten uit de film tentoongesteld. Maar de Hollywoodzomer in Deventer leverde vooral mooie verhalen op. Zoals die van twee brandweermannen, die toen stand-by stonden bij de vele explosies tijdens de opnames.

“De Engelse vakbond schreef voor dat de veiligheidsdiensten zoals de brandweer onderdeel waren van de staf en personeel. Dus wij aten en dronken overal gezellig mee”, vertelt voormalig brandweerman Fred Veenama. “Zaten we daar gewoon met Sean Connery en Robert Redford aan tafel. Dat waren gezellige mannen! Ryan O’Neal was meer afstandelijk, vonden wij.”

“Hoe die mannen konden zuipen! Ongelofelijk”, vertelt zijn toenmalig collega Fredde Förch. “Ze waren natuurlijk niet gewend dat de kroegen hier tot 03.00 uur open waren, dus dat ging maar door. Rosé met jenever en aan het eind van de avond stonden ze op de bar te dansen.”

Toch ging het werk door. Veenama herinnert zich een stuntman die per ongeluk tussen de kussens terecht kwam en een sleutelbeen brak. Hij werd opgelapt kon uiteindelijk als “gewonde soldaat” de set weer op.

Zo vertellen tal van mensen in Deventer op de tentoonstelling hun verhaal van toen. Vaak met een linkje naar nu. “Je herkent nog steeds scènes uit de film”, zegt Jose Koning. “Dan besef je pas hoe belangrijk dit voor Deventer is geweest.”

De tentoonstelling in museum De Waag is te zien vanaf dit weekeinde tot en met 31 oktober 2026.