74-jarige Kubicki moet doodverklaarde Duitse liberale partij nieuw leven inblazen

• Chiem Balduk

  correspondent Duitsland

Hij is direct, provoceert graag en heeft naar eigen zeggen “de uitstraling van een koelkast”. Toch is de 74-jarige Wolfgang Kubicki vanaf vandaag de nieuwe leider van de Duitse liberale partij FDP. Er wacht hem een zware opgave: het reanimeren van de doodverklaarde partij.

Op het partijcongres in Berlijn is Kubicki met 59 procent van de stemmen verkozen, boven een meer progressieve kandidaat. De rechtse liberaal probeerde in zijn toespraak de linkse vleugel voor zich te winnen. “Samen vormen we een liberale familie.” Kubicki belooft de partij terug in het centrum van de macht te brengen.

De FDP verkeert in een diepe crisis. Na jaren geruzie als coalitiepartij in de regering-Scholz (2021-2024) kwam de FDP bij de Bondsdagverkiezingen vorig jaar niet meer boven de kiesdrempel van 5 procent uit. Ook in de meeste deelstaten is de partij niet meer vertegenwoordigd.

De partij verenigde decennialang zowel linkse als rechtse liberalen. Sinds de oprichting in 1948 heeft de FDP vrijwel de gehele resterende eeuw geregeerd. Ze hielp de CDU-regeringen van Adenauer en Kohl aan een meerderheid, evenals de SPD-regeringen van Brandt en Schmidt.

Na het verkiezingsdebacle van vorig jaar stapte FDP-voorman Lindner op. Zijn opvolger Dürr maakt vandaag plaats voor Kubicki, het bekendste overgebleven gezicht van de partij. De Noord-Duitse advocaat staat voor een klassiek-liberaal verhaal, met nadruk op een strenge begroting en individuele vrijheid.

De verkiezing ging gepaard met een interne machtsstrijd. Een andere oudgediende meldde zich onverwacht als tegenkandidaat: Europarlementariër Marie-Agnes Strack-Zimmermann (68). Zij vreest dat de partij te rechts en populistisch wordt. Tijdens haar speech klonk zowel gejuich als boegeroep. Ze kreeg uiteindelijk bijna 40 procent van de stemmen.

De partij ziet kansen voor een wederopstanding, als vluchtheuvel voor teleurgestelde CDU-kiezers. Dat kan kansrijk zijn, nu de regering van Merz impopulair is. Dankzij de hoge kiesdrempel maken nieuwe (protest)partijen weinig kans. De FDP heeft een stevige partijstructuur en regeerervaring, maar kan zich toch als buitenstaander presenteren.

Bondskanselier Merz heeft de FDP onlangs doodverklaard. “De FDP is definitief van het politieke toneel verdwenen”, zei hij in maart. Iedere stem op de FDP is een verloren stem en moet daarom voortaan naar de christendemocraten gaan, aldus Merz.

Een bikkelhard oordeel, terwijl het verdwijnen van de FDP eigenlijk een gemis voor de CDU zou moeten zijn. Door het uitsluiten van de AfD blijven er uitsluitend linkse coalitie-opties over. De centrumrechtse partij van Merz is daarom gedwongen met links te regeren, wat uiteindelijk de AfD in de kaart speelt.

In reactie op Merz’ doodverklaring noemde Kubicki hem een Eierarsch, een eikel. Hij valt vaker op met grove uithalen: de Turkse president Erdogan werd eens “kleine rioolrat” genoemd. Tijdens de coronapandemie werd een bekende gezondheidsexpert als “idioot” betiteld; Kubicki was luid criticus van vrijheidsbeperkende maatregelen.

Kubicki is met zijn uitspraken een graag gezien mediafiguur, onder meer bij tabloidkrant Bild, waarvan de uitgever de FDP in het verleden heeft gesteund(opent in nieuw venster). Een vleugje populisme is Kubicki niet vreemd. Het zorgt er in ieder geval voor dat de partij niet in de vergetelheid raakt.

De vraag is of Kubicki hiermee niet de links-progressieve vleugel binnen de partij van zich vervreemdt. De machtsstrijd bij de leiderschapsverkiezing zal een waarschuwing voor hem zijn.

Een mogelijk twistpunt vormt de omgang met de AfD. Kubicki sluit een coalitie met de rechts-radicale partij weliswaar uit, maar staat open om samen te werken bij moties en stemmingen. Dat wordt door een deel van de partij afgewezen, in lijn met andere politieke partijen: de zogeheten Brandmauer.

Politicoloog Constantin Würthmann van de Universiteit van Mainz denkt dat Kubicki hiermee een deel van het electoraat afschrikt. “De sociaalliberale stem gaat om deze reden niet naar de FDP, maar naar de Groenen.” Hij ziet meer kansen voor een meer progressieve liberale partij, vergelijkbaar met D66 in Nederland. “Wie wat conservatiever denkt, gaat meestal toch al naar de CDU.”

Het is in ieder geval belangrijk dat de partij na jaren interne strubbelingen voor een duidelijke koers kiest. “Een partij die zelf twijfelt, overtuigt geen twijfelende burgers”, aldus Würthmann.

Bij drie deelstaatverkiezingen in het najaar in Oost-Duitsland lijkt de FDP opnieuw onder de kiesdrempel te belanden. De hoop wordt gevestigd op de volgende Bondsdagverkiezingen. Op federaal niveau is licht herstel in de peilingen te zien, met zo’n 4 procent. Een mogelijk Kubicki-effect.