Voor Pakistan is bemiddelen tussen Iran en VS heel logisch

• 

  Devi Boerema

  correspondent Zuid-Azië

Vertegenwoordigers van de Verenigde Staten en Iran staan op het punt om elkaar te ontmoeten om te proberen de oorlog te beëindigen. Dat zei de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Johann Wadephul in een interview bij de G7-top in Frankrijk. De gesprekken zullen volgens hem in Pakistan plaatsvinden. Dat land is sinds deze week als onverwachte bemiddelaar in het conflict naar voren geschoven.

Dat de onderhandelingen mogelijk in de hoofdstad Islamabad zullen plaatsvinden is opmerkelijk. Pakistan heeft niet veel ervaring met het bemiddelen in complexe conflicten in het Midden-Oosten en het onderhoudt geen diplomatieke banden met Israël. Ook is Pakistan verwikkeld in een oorlog met buurland Afghanistan waarmee het, ondanks internationale druk, niet om tafel wil.

Tegelijkertijd is het Zuid-Aziatische land misschien wel de meest logische keuze voor de klus, vanwege goede banden met zowel Iran als de VS. De afgelopen jaren hebben Pakistaanse hoogwaardigheidsbekleders verschillende bezoeken gebracht aan Washington en Teheran. Als buurland van Iran heeft Pakistan, dat ook een grote sjiitische gemeenschap heeft, veel baat bij een einde aan deze oorlog.

“De aanpak van Pakistan wordt uiteindelijk gevormd door strategische, economische en regionale stabiliteitsoverwegingen, niet alleen uit religieuze overeenkomsten”, zegt Amina Khan van het Institute of Strategic Studies in Islamabad (ISSI).

Een groot deel van Pakistans olie en gas komt uit het Midden-Oosten. Om tekorten te voorkomen heeft de overheid ingrijpende maatregelen genomen, die veel druk leggen op de regering van premier Sharif. De prijs van brandstof is met 20 procent omhoog gegaan en mensen zien de dagelijkse kosten enorm stijgen.

Als de oorlog tot een eind komt hoeft Pakistan ook geen steun meer te verlenen aan Saudi-Arabië, dat nu door Iran wordt aangevallen. Beide landen sloten vorig jaar een veiligheidspact, waarin ze elkaar militaire steun beloofden als ze worden aangevallen. Kernmacht Pakistan heeft genoeg zorgen en wil niet op deze manier de oorlog ingetrokken worden.

“Als Islamabad erin slaagt deze gesprekken te organiseren, zal dat zijn internationale aanzien versterken”, zegt analist Praveen Donthi van de International Crisis Group. “Ook zou het Indiase pogingen om Pakistan internationaal te isoleren en te bestempelen tot land dat terrorisme tegen India steunt ondermijnen.”

Onder legerleider Munir, die als de ware machthebber in Pakistan wordt gezien, is machtsvertoon steeds belangrijker geworden, zeker na een kort maar heftig grensconflict met India vorig jaar.

De relatie tussen Washington en Islamabad is sinds het aantreden van president Trump verbeterd. “De aanhoudende conflicten in Afghanistan en Iran hebben het belang van Pakistan als belangrijke partner voor de Verenigde Staten vergroot”, zegt Donthi.

Munir werd vorig jaar tijdens een bezoek aan Washington door Trump geprezen, omdat zijn land Iran “heel goed kent, beter dan de meesten”. De Amerikaanse buitenlandminister Rubio complimenteerde Islamabad omdat het toen al gesprekken wilde faciliteren met Iran.

Tijdens hetzelfde bezoek benadrukten de Pakistanen de “constructieve rol” van de Amerikanen bij het beëindigen van het conflict met India, vorig jaar mei. Pakistan droeg Trump zelfs voor voor de Nobelprijs voor de Vrede. En Pakistan is ook lid van Trumps Vredesraad, zijn omstreden initiatief voor Gaza.

Trump op zijn beurt noemde Munir deze week zijn “favoriete veldmaarschalk”, de militaire rang van Munir. Volgens analisten speelt Munir slim spel bij het warmhouden van de relatie met zowel het Amerikaanse leger als het Iraanse.

“Washington heeft altijd sterke banden gehad met het Pakistaanse leger. De huidige crisis heeft de relevantie van Pakistan alleen maar opnieuw onderstreept”, zegt Khan van ISSI.

Pakistan heeft zich de afgelopen week geprofileerd als onderhandelaar, maar het is nog maar de vraag hoe de gesprekken eruit zullen zien en wie er aanschuiven. Genoemd worden de namen van de Amerikaanse vicepresident JD Vance en Mohammad Ghalibaf, voorzitter van het Iraanse parlement.

Nog minder valt er te zeggen over de uitkomst. De twee strijdende landen zijn onvoorspelbaar, maar ook de afwezigheid van Israël kan het initiatief danig opbreken.