Eerste koolmeesei van 2026 is het allervroegste ooit

In een nestkast vlak bij Nijmegen is een koolmeesei gevonden dat dateert van 21 maart. Het is daarmee het vroegste koolmeesei ooit in Nederland, stelt het Nederlands Instituut voor Ecologie NIOO-KNAW.

“Dit maakt heel duidelijk zichtbaar hoe de lente door klimaatverandering gemiddeld steeds vroeger start, en hoe de mezen zich proberen aan te passen”, aldus het instituut.

Onderzoekers van het NIOO houden al sinds 1955 bij hoe het gaat met de koolmees in Nederland. Ze hebben daarvoor zo’n 2000 nestkastjes in het hele land geplaatst.

In nestkastje 138, in het Oosterhoutse Bos bij Nijmegen, trof onderzoeksassistent Maartje van Deventer vorige week vijf eieren aan. “Omdat een koolmeesvrouwtje maar één ei per dag legt, kun je terugrekenen naar de eerste legdatum. En dat levert dit nieuwe record op”, zegt ze.

Ook elders is de koolmees er vroeg bij dit jaar. In het Liesbos bij Breda trof het NIOO een ei aan dat op 23 maart is gelegd. En uit het buitenland komen soortgelijke meldingen, zegt Marcel Visser van het NIOO bij Omroep Gelderland. Hij spreekt van een langdurige trend. “Precies 70 jaar geleden in 1956, was het eerste koolmeesei pas op 20 april bijvoorbeeld. In 1957 was dat op 9 april, wat voor die tijd echt heel vroeg was.”

Hoe vroeg de eieren ook worden gelegd dit jaar, de vogels maken geen haast met het uitbroeden ervan. “De koolmezen lijken de pauzeknop te hebben ingeduwd, waarschijnlijk door het koudere weer”, vertelt onderzoeksassistent Van Deventer.

“Koolmezen die nog niet aan het leggen waren, wachten af”, zegt ze. De vrouwtjes die al bezig waren leggen wel door, maar niet allemaal elke dag een ei. “En we vonden de eieren koud en afgedekt onder een laag nestmateriaal. De koolmezen zijn dus nog niet aan het broeden.”

De verwachting is dat ze volgende week als het warmer wordt, wel gaan broeden. Maar daarmee doet zich een nieuw probleem voor, want op het moment dat de eerste jongen van dit seizoen uit hun ei kruipen is hun belangrijkste voedsel – rupsen – waarschijnlijk niet meer voor handen. Immers, ook rupsen komen door klimaatverandering steeds vroeger uit hun ei. Juist nu zijn er heel veel.

Het gaat er dus om spannen”, voorspelt Visser. ” Met de hogere temperaturen die er volgende week aankomen is het vroegste ei misschien toch nog te laat.”