Veiligheidsgaranties voor Oekraïne: niemand heeft het er nog over

• 

  Wessel de Jong

  verslaggever

Oekraïne lijkt niet meer te geloven in veiligheidsgaranties van het Westen. President Zelensky hamerde vorig jaar voortdurend op deze garanties, als voorwaarde om een einde te maken aan de oorlog. Maar tijdens zijn rondreis door Europa afgelopen week heeft hij ze niet eens meer genoemd.

Op 15 december was er nog een top in Duitsland met de leiders van Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, die geheel gewijd was aan de veiligheidsgaranties. Daar kwam de ‘Verklaring van Berlijn’ uit, dat een kader schetste voor vrede in Oekraïne.

“Die garanties werden gezien als iets concreets, dat geleverd moest worden. Dat is nu compleet veranderd, hoor je, als je je oor te luisteren legt bij de Oekraïense top”, zegt Julia Soldatiuk van Instituut Clingendael.

Op zich is dat niet verwonderlijk, want de veiligheidsgaranties werden nooit concreet. En het belangrijkste probleem voor Kyiv: de garanties zouden pas in werking treden na een wapenstilstand.

Maar niets duidt erop dat Moskou wil stoppen met vechten. En al helemaal niet als Europese vredestroepen een staakt-het-vuren komen bewaken in Oekraïne. Want dat was het plan van de zogenoemde Coalition of the Willing.

Om te overleven zet Oekraïne volgens Soldatiuk nu vooral in op een sterk leger, een sterke economie en een sterke defensie-industrie. Vanuit dat perspectief moet je volgens haar kijken naar Zelensky’s reis langs de Golfstaten en de bezoeken afgelopen dagen aan Duitsland, Italië, Noorwegen en Nederland. In Middelburg kreeg hij gisteren de Four Freedoms Award uitgereikt.

Het bezoek aan Berlijn was het belangrijkst. De Duitse bondskanselier heeft toegezegd honderden Patriot-raketten te zullen financieren en te kopen in de Verenigde Staten. Of dat gaat lukken is nog onzeker, want in de Golfstaten is er ook grote behoefte aan die raketten nu de dreiging uit Iran zo groot is.

Zelensky zelf zegt dat de Patriots het belangrijkste doel zijn van zijn reis: “We hebben alles om Shahed-drones uit de lucht te schieten, maar geen Patriots om ballistische raketten te raken”, zegt hij in het NPO 1-programma Buitenhof, dat aanstaande zondag een exclusief interview met de president uitzendt.

“Afgelopen winter waren de lanceerinrichtingen een paar keer leeg”, zegt hij ook. Zelensky is bang dat de voorraad Patriots “ieder moment kan opraken”.

Wanneer dat gebeurt, hangt af van de intensiteit van de Russische beschietingen. De bombardementen door de Russen zijn weer hevig. In de nacht van donderdag op vrijdag namen ze bijna alle grote Oekraïense steden onder vuur. Daarbij vielen bijna twintig burgerdoden.

Het belangrijkste wapen op het slagveld is op dit moment de drone. Het Oekraïense leger gebruikt er steeds meer per dag. Daarom heeft Zelensky afgelopen dagen op zijn reis overal afspraken gemaakt om samen drones te gaan maken. Met bondskanselier Merz is afgesproken om ook langeafstandswapens te gaan produceren.

De Britten hebben deze week beloofd om 120.000 drones te maken voor Oekraïne, een recordlevering. Ook Nederland produceert drones voor Oekraïne.

De Russen lijken nerveus te worden van al deze leveranties en samenwerkingen. Moskou waarschuwt dat aanvallen met in Europa gemaakte drones “onvoorspelbare gevolgen” kunnen hebben.

“Europese leiders kunnen zich beter richten op hun eigen veiligheid, in plaats van zich in een conflict met Moskou te laten zuigen”, aldus het Russische ministerie van Defensie.

Om deze dreigende taal kracht bij te zetten publiceerde Moskou een lijst van defensiebedrijven in het VK, Duitsland, Denemarken, Letland, Polen en Nederland – in Hengelo om precies te zijn. Het zijn allemaal bedrijven die connecties hebben met Oekraïne en die wat Dmitri Medvedev betreft legitieme doelwitten zijn voor het Russische leger. Medvedev, de vicevoorzitter van de Russische veiligheidsraad, staat bekend om zijn oorlogszuchtige taal.

Met andere woorden: vrede is op dit moment verder weg dan ooit. Het Amerikaanse plan om de Donbas, het industriegebied in Oost-Oekraïne, af te staan aan de Russen – in ruil voor vrede inclusief veiligheidsgaranties – lijkt dan ook dood en begraven.

Zelensky in Buitenhof: “Mensen denken dat als de Oekraïners zich terugtrekken, de oorlog dan stopt. Dat is een fout. Als we ons terugtrekken worden we zwakker. Mijn Amerikaanse vrienden vertellen me dat Poetin dat zelf zegt (dat de Russen zullen stoppen met vechten als Oekraïners de Donbas opgeven, red.). What the fuck? Poetin zei ook dat hij Oekraïne nooit zou bezetten.”

Sinds het begin van de oorlog tegen Iran zijn er geen vredesbesprekingen van betekenis meer geweest tussen de Russen, Amerikanen en Oekraïners. “Alleen nog op technisch niveau”, aldus Zelensky.