In samenwerking met
Omrop Fryslân
NOS Nieuws•
Veel zichtbare geschiedenis heeft het Friese kuststadje Stavoren niet meer. Door de eeuwen heen kreeg de stad regelmatig met natuur- en oorlogsgeweld te maken. Toch is nu een stukje historie terug: vier eeuwenoude grafzerken waarvan werd aangenomen dat ze waren vernield, zijn per toeval teruggevonden.
Bij een renovatie van de Nicolaaskerk in 2009 verdwenen bijna alle 135 grafstenen uit de kerk. Vanwege de aanleg van vloerverwarming was er geen geld meer om alle grafstenen terug te leggen. Alleen voor een klein aantal oude stenen was nog plek bij de kansel, schrijft Omrop Fryslân.
Hoewel er destijds vanuit bewoners protest kwam, werden de grafzerken naar de stort gebracht. Nu blijkt dat vier van de 17de-eeuwse zerken toch zijn behouden.
-
Eén van de zerken uit het begin van de 17e eeuw -
De grafzerken staan nu tegen de Nicolaaskerk aan -
Sommige regels tekst zijn nog goed zichtbaar -
De Nicolaaskerk van Stavoren
Voordat de stenen zouden worden afgevoerd als puin en afvalmateriaal, kwamen ze bij Klaas Albada te liggen, vrijwilliger bij de kerk. “Ze werden bij ons op het erf gedumpt, maar op een gegeven moment moesten ze toch worden weggehaald. Toen heb ik er met een heftruck vier uitgehaald.”
“Ik vond het toch jammer”, zegt Albada. “Ik dacht: die moet ik bewaren. Zodoende heb ik ze voor mijzelf gehouden.” Hij was niet op de hoogte van de exacte geschiedenis van de stenen. “Maar ik zag wel dat ze stokoud waren. Ik geloof dat ik de goede bewaard heb. Die rode van zandsteen vond ik mooi.”
Ze bleven zo’n 15 jaar bij Albada liggen, tot Rob Boom van Studiegroep Oud Staveren contact met hem zocht. Boom hoorde via via zo’n vijf jaar geleden dat er nog een paar stenen zouden zijn. Met nog een paar andere grafsteenkenners ging hij op onderzoek uit.
Natuur- en oorlogsgeweld
De vier herontdekte stenen komen uit de periode van herstel na de Spaanse overheersing. De zerken lagen ooit in de Nicolaaskerk, of beter gezegd: in de voorganger daarvan. De kerk van Stavoren uit de 16de eeuw is in 1861 vervangen door de huidige Nicolaaskerk.
“Toen hebben ze godzijdank gebruikgemaakt van oude zerken die nog her en der lagen. Die 135 stenen hebben ze in de kerk gelegd”, zegt Boom.
Ondanks de rijke geschiedenis bezit Stavoren weinig historisch erfgoed. Een stadsbrand tijdens de Tachtigjarige Oorlog in 1572, een watersnood in 1825 en een ontploffing van een kruitmolen in 1844: keer op keer werden grote delen van de stad geraakt. “Na de Franse tijd was er niets meer over”, zegt Boom.
Hij ziet de vier teruggevonden grafzerken daarom als waardevol cultureel erfgoed voor Stavoren.
“Er is zo weinig van de Staverse geschiedenis nog tastbaar. De kerk komt uit 1861 en de doopsgezinde kerk uit 1851. Dat zijn de oudste gebouwen van Stavoren: een stad die al veel ouder is. Dat is natuurlijk eeuwig zonde.”
Geld ingezameld
Met behulp van cultuurhistorische fondsen en gemeente Súdwest-Fryslân is geld ingezameld om de stenen naar het kerkhof van de Nicolaaskerk te verplaatsen.
Daarmee staan de stenen nagenoeg weer op de oude locatie, ter hoogte van het koor van de voormalige kerk. “Dat is heel bijzonder. Dat er ooit nog wat mee zou gebeuren, dat is gewoon mooi”, zegt Albada.
“We hebben alle gereconstrueerde teksten op bordjes gezet. Dus als mensen hier komen, kunnen ze precies lezen wat er op de stenen staat”, zegt Boom.
