Politie gebruikte vorig jaar vaker geweld, ‘komt door verharde samenleving’

Politieagenten hebben afgelopen jaar meer geweld toegepast dan het jaar ervoor. Het aantal geweldsincidenten steeg met 9 procent naar ruim 25.000. In voorgaande jaren nam het aantal keren dat de politie geweld gebruikte ook al toe. Ten opzichte van 2022 ligt het aantal incidenten een kwart hoger.

In totaal registreerde de politie vorig jaar 39.000 geweldshandelingen. Dat cijfer is hoger, omdat bij een incident vaak meerdere agenten betrokken zijn en iedere vorm van geweld apart wordt bijgehouden.

De politie heeft geen eenduidige verklaring voor deze stijging. Corry van Breda, portefeuillehouder Geweld, ziet een verharding in de samenleving en meer maatschappelijke onrust. Groepen staan vaker tegenover elkaar waardoor de politie soms gedwongen wordt stevig in te grijpen.

“Bij demonstraties zien we ook groepen met heel andere intenties, zoals het vernielen van spullen of gewoon rellen tegen de politie”, zegt ze.

Daar komt bij dat vorig jaar simpelweg meer politie-inzet nodig was en agenten vaker ter plaatse gingen. “Dan heb je dus ook een substantieel deel meer inzet met geweld.”

Volgens Van Breda kan de politie weinig doen om de cijfers weer omlaag te krijgen. “Wij gebruiken het liefst helemaal geen geweld, maar het is altijd afhankelijk van de situatie”, zegt Van Breda. “Als er strafbare feiten worden gepleegd, of de situatie onveilig is, dan wordt toch van ons verwacht dat wij een stap naar voren doen en optreden.”

Eerder was er discussie over de mate waarin agenten worden getraind om geweld te voorkomen. De politie vindt dat hun medewerkers goed genoeg worden opgeleid. Ondanks de toename blijkt uit de vandaag gepubliceerde cijfers dat agenten nog altijd bij minder dan 1 procent van alle incidenten geweld hebben gebruikt.

Het meeste geweld gebruikten agenten tijdens aanhoudingen. Relatief vaak gaat het om mensen met verward gedrag die zichzelf of hun omgeving in gevaar brengen. Bij zo’n 10.000 van de 25.000 geweldsincidenten ging het volgens de politie om mensen met onbegrepen gedrag.

Soms moet de politie ook geweld gebruiken om omstanders in bedwang te houden. De politie krijgt steeds vaker te maken met spugende arrestanten en zet hen dan een masker op(opent in nieuw venster). Dat wordt ook genoteerd als geweldshandeling.

Driekwart van de registraties bestaat uit fysiek geweld om een situatie onder controle te krijgen of om ergens binnen te komen. In de andere gevallen wordt bijvoorbeeld de wapenstok, pepperspray, het stroomstootwapen of het vuurwapen gebruikt.

Ruim honderd keer loste de politie afgelopen jaar een waarschuwingsschot. Slechts enkele keren werd gericht op iemand geschoten. Per ongeluk schieten is de afgelopen twee jaar niet voorgekomen.

Het aantal keren dat de politie een vuurwapen gebruikte, is in de loop der jaren afgenomen. Volgens de politie komt dat door betere trainingen en omdat agenten eerder kiezen voor het stroomstootwapen.

Bijna 1700 keer zag de politie vorig jaar aanleiding om het toegepaste geweld te beoordelen, bijvoorbeeld omdat er iemand gewond is geraakt. Er wordt dan onder meer gekeken of het geweld doelmatig en niet te heftig was, of er eerst is gewaarschuwd en of er andere opties waren.

In 369 gevallen oordeelde de politie dat het geweld achteraf gezien niet aan alle criteria voldeed. Volgens de politie betekent dit niet dat het geweld daarmee onrechtmatig was.

Vijftien keer leidde overmatig geweldsgebruik tot straf, zoals een berisping of het intrekken van verlof. “Op het totaal van 25.000 incidenten vind ik dat bijzonder weinig”, zegt Van Breda. Het aantal klachten over de politie nam vorig jaar overigens flink af, ook de klachten over geweld.

Opvallend is ook dat er minder vaak geweld is gebruikt door de Dienst Speciale Interventies (DSI), die in actie komt in de meest riskante situaties. Onder andere de arrestatieteams vallen onder deze dienst.

Het aantal keren dat de DSI erbij werd gehaald nam toe, maar dat leidde dus niet tot meer geweld. De politie denkt dat dit komt door betere technieken, tactieken en procedures.