‘Vrij en geïnformeerd een mening vormen onder druk door sociale media’

Mensen kunnen zich minder goed een vrije en geïnformeerde mening vormen door sociale media en hun feeds. Dat is in strijd met het publieke belang, concludeert het Commissariaat voor de Media in een vandaag verschenen rapport(opent in nieuw venster). De toezichthouder maakt zich zorgen over de invloed van sociale media op de nieuwsconsumptie.

Aanleiding voor het rapport is de groeiende zorg over de invloed van sociale media op hoe mensen in Nederland nieuws en andere informatie tot zich nemen. Steeds meer Nederlanders, vooral jongeren, halen hun nieuws van platforms als TikTok, Instagram en X. Op die platforms bepaalt een algoritmische feed welke berichten ze te zien krijgen.

De toezichthouder trekt de conclusie op basis van een optelsom van meerdere factoren. Zo hebben socialemediabedrijven er financieel belang bij om vooral opvallende en controversiële inhoud te verspreiden die de aandacht trekt, ook als die onbetrouwbaar is. Tegelijk hebben gebruikers maar beperkte controle over wat ze in hun feed te zien krijgen.

Daarbij komt dat platforms soms bepalen welke berichten minder goed zichtbaar zijn. Dat kan bijvoorbeeld via shadowbanning: dan worden posts of accounts wel geplaatst, maar zien veel minder mensen ze zonder dat ze daar duidelijk over worden geïnformeerd. Ook hebben gebruikers vaak maar beperkte mogelijkheden om zelf precies te bepalen wat ze in hun feed zien of hoe die wordt samengesteld.

Het commissariaat uit zijn zorgen over de invloed van eigenaren van socialemediaplatforms, die zich bemoeien met de inhoud die gebruikers te zien krijgen. Volgens het rapport zijn feeds aantoonbaar riskant voor de democratie, omdat ze beïnvloeden wat burgers zien en wie zij volgen.

Het commissariaat wijst daarnaast op groeiende problemen zoals verdeeldheid in de samenleving, beïnvloeding van meningen en mensen die steeds vaker vooral nieuws zien dat past bij hun eigen opvattingen.

Volgens de toezichthouder kunnen algoritmes ertoe leiden dat polariserende, extreme of misleidende informatie wordt versterkt, waardoor de betrouwbaarheid van nieuwsvoorziening onder druk komt te staan. Ook de opkomst van AI-gegenereerde content speelt daarbij een rol.

Wetenschappers, toezichthouders en politici waarschuwen al langer voor de groeiende invloed van platformbedrijven op het publieke debat. Met dit verkennende rapport wil het commissariaat bijdragen aan het debat en aan beter beleid, toezicht en regelgeving om vrije en geïnformeerde meningsvorming online te beschermen.

Er is al veel Europese wetgeving die aanknopingspunten biedt om de feeds ‘gezonder’ te maken, staat in het rapport. Het Commissariaat voor de Media roept beleidsmakers, toezichthouders en andere betrokkenen op om deze wetgeving beter te handhaven.