Alleen nog les in het Mandarijn: China perkt ruimte voor minderheden verder in

• Iris Houben

  redacteur Buitenland

Volgens de Chinese overheid moet het de ‘eenheid’, ‘sociale harmonie’ en een ‘gedeelde nationale identiteit’ promoten, volgens experts is dit de volgende stap in steeds verdergaande onderdrukking van Chinese etnische minderheden: de nieuwe ‘eenheidswet’ van China die gisteren is ingegaan.

De wet werd afgelopen maart met een overweldigende meerderheid aangenomen door het Chinese Nationale Volkscongres. De eenheidswet moet volgens de overheid de integratie tussen etnische minderheden in China bevorderen.

In de praktijk betekent dat onder meer dat het Mandarijn in heel China de boventoon voert. Zo mogen kinderen vanaf hun derde levensjaar alleen nog les krijgen in het Mandarijn, in plaats van eigen talen zoals het Tibetaans of Oeigoers.

En die controle gaat ver: wie zijn kinderen alsnog zijn eigen taal aanleert, kan een bezoek van de autoriteiten verwachten. Mensenrechtenorganisaties horen ook verhalen over buren die elkaar verklikken wanneer er geen Mandarijn wordt gesproken.

In totaal kent China 56 officieel erkende etnische groepen, waarvan de Han-Chinezen verreweg de grootste groep zijn: de overige 55 etniciteiten vormen samen nét geen 9 procent van de bevolking. Bij de oprichting van de Volksrepubliek China in 1949 leek er nog ruimte te zijn voor enige mate van regionale etnische autonomie, maar al snel keek de Chinese overheid daar toch anders naar.

Zo werd in 1951 Tibet geannexeerd en stuurde de Chinese overheid in grote getalen Han-Chinezen naar grensregio’s, vaak regio’s met grote percentages etnische minderheden. Decennialang is met vlagen geprobeerd om minderheden ‘Chineser’ te maken.

Onder de huidige leider Xi is dat proces in een stroomversnelling gekomen. Later bleek dat meer dan een miljoen Oeigoeren opgesloten zitten in zogenaamde heropvoedingskampen. In Binnen-Mongolië is de Mongoolse taal inmiddels op scholen verboden, en minderheidsgroepen zijn de afgelopen jaren flink beperkt in hun religieuze en culturele uitingen, zoals het belijden van hun geloof.

Deze nieuwe ‘eenheidswet’ legt nu dan ook vooral formeel vast wat in de praktijk al plaatsvond. “Deze maatregelen zijn niet nieuw”, zegt Yalkun Uluyol, China-onderzoeker bij Human Rights Watch. “Maar de wet maakt ze wel permanent.”

Dat beaamt ook Frans-Paul van der Putten, verbonden aan het Leiden Asia Centre. Mogelijk spelen ook geopolitieke spanningen een rol, schetst hij. “In de ogen van de Chinese overheid kan etnische diversiteit voor onrust zorgen, en die onrust zou dan potentieel gebruikt kunnen worden door een buitenlandse staat zoals de VS.”

De wet heeft niet alleen gevolgen binnen China, maar het land kan er ook buiten de landsgrenzen invloed mee uitoefenen. Zo is het individuen of organisaties niet toegestaan om zich te gedragen op een manier die “de etnische eenheid en vooruitgang ondermijnt of etnische verdeeldheid zaait”, ook als ze zich niet in China bevinden.

Voor de Chinese overheid is immers de overtuiging dat Chinezen slechts aan één partij loyaal kunnen zijn, en dat is de Chinese Communistische Partij. “Deze wet treft niet alleen minderheden, maar ook de Chinese diaspora”, zegt Uluyol. “We zien al langer dat Chinezen of hun familieleden worden bedreigd of onder druk gezet wanneer de overheid hen als een bedreiging ziet.”

Zo werd eind vorig jaar de 23-jarige studente Zhang Yadi gearresteerd wegens het ‘zaaien van verdeeldheid’. Tijdens haar studie in Frankrijk was ze actief bij een platform dat de Tibetaanse taal promoot. Bij een bezoek aan haar ouders in China werd ze opgepakt. En de Britse universiteit Sheffield Hallam staakte het onderzoek naar Oeigoerse dwangarbeid na een intimidatiecampagne van de Chinese overheid.

Die Chinese wet heeft in het buitenland weinig waarde. Tot daadwerkelijk ingrijpen zal het dus waarschijnlijk niet komen, weet ook Uluyol. “Maar de druk wordt zo alsmaar verder opgevoerd.”