VS voert druk op Strafhof op: ‘VS wil vrijbrief om internationaal recht te schenden’

• Jesse Nijmeijer

  buitenlandredacteur

Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken zegt zorgen te hebben over “de verharde toon” van de VS over het Internationaal Strafhof ICC in Den Haag. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rubio schreef gisteren in een opiniestuk(opent in nieuw venster) in The Wall Street Journal dat “als het nodig is we het ICC steen voor steen gaan afbreken”.

Volgens persbureau Reuters worden opties overwogen zoals extra inreisverboden voor medewerkers van het ICC en het opschorten van visa. Daarnaast wil de VS landen verder onder druk zetten om het Strafhof vaarwel te zeggen. Het is volgens Rubio allemaal nodig omdat de VS wordt aangevallen, “niet met kogels, maar met zogenaamd internationaal recht”.

Rubio sloeg dezelfde toon aan in een videoboodschap:

“Nederland staat als gastland en verdragspartij achter het hof en zijn medewerkers”, reageert Buitenlandse Zaken in Den Haag vandaag in een verklaring. “Onafhankelijke internationale hoven en tribunalen moeten hun mandaat ongehinderd kunnen uitvoeren.”

Ook de Europese Commissie vond het noodzakelijk de Amerikaanse aanvallen af te keuren: “We willen straffeloosheid bestrijden. Bedreigingen aan het adres van functionarissen van het hof zijn onaanvaardbaar.” Het ICC is volgens de Commissie de “hoeksteen van het internationale strafrechtsysteem”.

De VS heeft al jarenlang kritiek op het ICC, dat wereldwijd mensen kan vervolgen voor oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en genocide. Zo sprak de regering-Trump er schande van dat er een arrestatiebevel is uitgevaardigd tegen premier Netanyahu om de oorlog in Gaza.

Ook wil het land niet dat het ICC onderzoek mag doen naar Amerikaanse burgers, met name Amerikaanse militairen. De VS is niet aangesloten bij het Strafhof, maar Amerikanen kunnen wel worden vervolgd voor misdaden die zijn begaan in de 125 landen die wel lid zijn.

“Amerika wil niet ter verantwoording worden geroepen”, zegt Alette Smeulers, hoogleraar Internationale Misdrijven van de Rijksuniversiteit Groningen. “Het wil eigenlijk een vrijbrief om het internationaal recht te schenden in landen die wel zijn aangesloten.”

Wat dat betreft is de Amerikaanse kritiek niets nieuws, zegt Smeulers, “maar het land gaat nu wel verder, met een zekere onbeschaamdheid”.

President Trump was nog maar kort terug in het Witte Huis toen hij vorig jaar “de ongegronde acties van het hof tegen Amerika en onze bondgenoot Israël” hekelde. Hij stelde verschillende sancties in tegen rechters van het ICC. Smeulers: “Dit soort sancties zijn normaal gericht op terroristen en worden nu op rechters toegepast, dat is de omgekeerde wereld.”

Die sancties raken het hof ook echt, ziet ze: “Ze hebben een enorm effect op de levens van rechters. Ze worden afgesloten van het bankensysteem. De openbaar aanklager kan niet meer bij zijn e-mails. Dat is echt een aantasting van je persoonlijke leven en kan sommigen ervan weerhouden bij het Strafhof te gaan werken.”

Dat de VS probeert andere landen los te weken kan het instituut ook aantasten, zegt strafrechtadvocaat Tamara Buruma, gespecialiseerd in het internationaal recht. “Amerika heeft een overwicht”, redeneert ze. “Je kunt straks de situatie krijgen dat landen misschien nog achter het ICC staan, maar ondertussen geen lid meer zijn.”

Daarmee verliest het internationaal recht aan zeggingskracht. “De grootste mensenrechtenschenders zijn al geen partij bij het Strafhof, maar dit is wel een excuus voor landen om ook weg te gaan en een andere norm te gaan volgen waarin het internationaal recht niet telt”, zegt Smeulers. Dat bleek vorige week toen drie Afrikaanse landen aankondigden om zich officieel terug te trekken uit het hof.

En dat terwijl de invloed van het ICC verder reikt dan specifieke processen. “Het is veel breder dan alleen een arrestatiebevel dat het ICC tegen iemand uitvaardigt”, legt Buruma uit. “De uitspraken van het ICC zijn belangrijk voor nationale rechters om hun uitspraak op te baseren en om in bijvoorbeeld Nederland, Duitsland en Zweden naar een zaak te kijken vanuit hetzelfde uitgangspunt.”

Buruma juicht het daarom toe dat Europa tegengas biedt, al mogen er van haar wel meer concrete acties volgen. Vooral Nederland kan volgens haar meer doen om het ICC te beschermen: “Als gastland heb je de verplichting om je in te zetten voor de bescherming van het ICC.”

“Nederland kan zich binnen de EU hardmaken voor een zogeheten blokkeringswet. Daarmee zorg je ervoor dat sancties die de VS heeft ingesteld niet gelden in Europa. Nu moeten Amerikaanse bedrijven in Europa zich houden aan twee rechtssystemen. Met zo’n wet voorkom je dat een Amerikaans bedrijf als bijvoorbeeld Mastercard iemands bankrekening moet afsluiten, omdat Europese regels het bedrijf beschermen.”

Buruma denkt dat felheid van de VS over het ICC veelzeggend is, want waarom maken de Amerikanen zich zorgen om het ICC als ze er niet verbonden aan zijn? “Kennelijk zijn ze bang voor een instituut dat ze nog wel respecteren.”