‘Opportunistische’ ooievaar was ooit bijna uitgestorven, maar broedt er nu op los

• Noor de Kort

  redacteur Online

De kans is groot dat je ergens deze dagen een groep ooievaars ziet, samen zittend op een gebouw of zwevend op de thermiek. In augustus begint namelijk de trektijd voor de vogel, die vaak overwintert in Spanje of West-Afrika.

“Op dit moment is het aantal vliegende ooievaars op z’n top”, zegt Wim van Nee van Stichting Ooievaars Research & Knowhow (STORK). Hij legt uit dat de eieren uitkomen in april en mei, waarna de jonge ooievaars nog zo’n negen à tien weken op het nest zitten. “In augustus kunnen ze allemaal wel vliegen.”

Bovendien gaat het goed met de ooievaar. “De laatste tien jaar is het aantal wereldwijd toegenomen met zo’n 20 procent”, zegt Van Nee.

In Nederland waren er afgelopen jaar zo’n 2000 broedparen, blijkt uit cijfers van Sovon. Een groot contrast met begin jaren 80, toen er slechts zestien broedparen waren. Sindsdien nam het aantal bijna ieder jaar toe.

In de jaren 60 was de ooievaar zelfs bijna uitgestorven in Nederland, zegt Van Nee. Daarvoor was volgens hem één belangrijke oorzaak. “Het gebruik van DDT, een allesvernietigend landbouwgif. Dat werd aanvankelijk juichend ontvangen, maar later bleek dat het veel had vernietigd.”

DDT werd na de Tweede Wereldoorlog in Nederland massaal gebruikt om insecten te doden in de fruitteelt. Omdat het heel lang in de grond blijft zitten, werd het in 1973 verboden in Nederland. Nu mag het nergens meer worden gebruikt in Europa.

De Vogelbescherming startte eind jaren 60 een reddingsplan voor de ooievaar. “Er werden ooievaars gefokt en uitgezet in het land”, zegt Van Nee. Dat fokprogramma in de jaren 70, 80 en 90 was succesvol: de populatie groeide sterk en in 2004 verdween de ooievaar van de Rode Lijst.

Maar ook zonder het reddingsplan was de ooievaar in Nederland zijn slechte periode wel weer te boven gekomen, denkt Van Nee. “Want er is wereldwijd een toename.”

De ooievaar is volgens Van Nee “een opportunistisch vogel”. “Hij maakt handig gebruik van de omstandigheden: als een voedselbron niet meer beschikbaar is, dan stapt hij over op een andere voedselbron.” Hij wijst erop dat de wereldbevolking in de afgelopen decennia ook enorm is gegroeid. “Maar daar kan hij blijkbaar goed mee omgaan.”

Sommige mensen vrezen dat de ooievaar te dominant wordt en andere soorten verdrukt, zegt Van Nee. “Een ooievaar eet wat voor zijn snavel komt”, legt de kenner uit. Hij eet insecten zoals torren en kevers, maar ook wormen. “Het is de natuur: eten en gegeten worden.”

Zelf is Van Nee niet zo bang dat er door de ooievaar geen ruimte meer is voor andere soorten. Wel adviseert stichting STORK om geen kunstnesten meer te plaatsen, gevlochten manden op een hoge paal. “Een kunstnest is een hulpmiddel en die zijn niet meer nodig, dus daar moeten we terughoudend mee zijn.”

Nederlandse ooievaars vertrekken deze en volgende maand naar het zuiden via België, Frankrijk en Spanje. Als eerste gaan altijd de jonge ooievaars, zonder hun ouders. “Ze moeten dus zelf de route bepalen”, zegt Van Nee.

Daardoor leggen ze volgens hem meer kilometers af dan hun ouders, die pas later vertrekken. “Jonge ooievaars gaan een beetje links, een beetje rechts. Volwassen ooievaars vliegen zelfverzekerder, in een rechtere lijn.”

De volwassen ooievaars komen vanaf februari weer terug naar het noorden om nieuwe eieren te leggen. Jonge ooievaars blijven volgens Van Nee een paar jaar weg, tot ze ook kunnen broeden. “Ze puberen in Afrika of Spanje.”