NOS Nieuws
Niet eerder stroomde er bij Lobith zo weinig water door de Rijn als nu. De gemiddelde waterafvoer in het afgelopen etmaal was 614 kubieke meter per seconde. Sinds het begin van de metingen was het niet zo laag en naar verwachting is het einde nog niet in zicht. Het is al tijden droog en daar komt in de komende dagen geen verandering in.
Inmiddels zijn we onder het laagterecord van 1947 gezakt. Toen lag de etmaalgemiddelde Rijnafvoer bij Lobith op 620 kubieke meter per seconde. Dat was echter pas laat in het jaar, op 4 november. Het feit dat deze waarde nu al is bereikt, is zeer bijzonder. Ook de recente droge jaren 2018 en 2022 hadden niet zo’n lage afvoer.
Volgens Jan Verkade, hydrometeoroloog bij Deltares en Rijkswaterstaat, is de afvoer niet alleen ongekend laag maar komt het lage water ook opvallend vroeg. “Door het buitengewoon warme voorjaar is de sneeuw in Zwitserland dit jaar zo’n drie maanden eerder dan anders gesmolten. Ook regen bleef en blijft uit en daarmee loopt de Rijn nu min of meer leeg.”
Extreem
Het jaar 2026 is tot nu toe naar alle maatstaven extreem droog. West-Europa gaat al sinds mei van hittegolf naar hittegolf, de verdamping is hoog, het neerslagtekort is al tijden extreem groot en de grondwaterstanden hebben vrijwel geen kans gehad om te herstellen van de droogte van vorig jaar.
De droge omstandigheden bij de Rijn staan bepaald niet alleen in Europa:
De gevolgen van de droogte zijn overal merk- en voelbaar. De natuur is dor, de waterstanden op de rivieren zijn zorgwekkend laag en de waterkwaliteit keldert op veel plaatsen. Op veel plekken in Europa zijn rivieren minder goed bevaarbaar. Ook is koelwater voor de industrie minder voorhanden. Boeren en tuinders hebben een strop nu het op veel plekken verboden is om water te onttrekken voor de landbouw.
Het record dat nu is verbroken, is een record onder ‘normale’ omstandigheden op de Rijn. In de gegevens van Rijkswaterstaat duikt één jaar op met een nóg lagere afvoer, maar dat was een jaar met ‘ijsgang’. Dan zit er zoveel ijs in de rivier dat de stroming wordt belemmerd.
Verkade: “De laagst geregistreerde afvoer van de Rijn ooit was 575 kubieke meter per seconde, in februari 1929, door ijsgang. Ik sluit niet uit dat de afvoer in de komende weken ook dat niveau gaat onderschrijden.”
Waterkundigen en ecologen spreken tegenover de NOS al tijden hun zorgen uit over de frequentie waarmee we de afgelopen jaren getroffen worden door dit soort extreme droogte. In het stabielere oude klimaat kwam dit soort droogte ook voor maar was dat zeldzamer. De droge periodes die elkaar snel opvolgen zijn ook funest voor veel planten en dieren.
Nog weken of maanden
Klimaatwetenschappers van het internationale samenwerkingsverband WWA stelden deze zomer nog vast dat de huidige droogte in Zuidwest- en West-Europa niet los kan worden gezien van klimaatverandering. De opwarming van Europa leidt volgens hun onderzoek tot een grotere kans op droogte als deze. Vooral voor de hoeveelheid water die verdampt is het effect van klimaatverandering duidelijk.
De andere kant van de klimaat-medaille is dat natte periodes ook natter worden. “Paradoxaal genoeg gaan zowel hoogwater als laagwater vaker voorkomen en worden ze heftiger. Zo hadden we precies vijf jaar geleden, ook midden in de zomer, de hoogste Maasafvoer ooit, vielen er net over de grens in Duitsland en België honderden doden door overstromingen en werd Valkenburg getroffen door een enorm heftige overstroming”, zegt Verkade. “En uit de klimaatscenario’s voor Maas en Rijn weten we: wat we nu zien, dat is nog maar het begin.”
Hoe de droogte zich de rest van deze zomer ontwikkelt, blijft nog de vraag. Voor de komende twee weken zit er in de meeste modellen in ieder geval bijzonder weinig neerslag in de verwachtingen. Daarmee valt te verwachten dat de waterafvoer de komende dagen nog verder zal afnemen. “Het lage water zou denk ik nog weleens weken of maanden kunnen aanhouden”, besluit Verkade.
