Een jaar na Trumps rode loper voor Poetin in Alaska liggen de onderhandelingen stil

• Geertruid Peene

  redacteur Online

Een jaar geleden rolde de Amerikaanse president Trump de rode loper uit voor de Russische president Poetin in Anchorage in Alaska. Sindsdien spreken Russische functionarissen over afspraken “in de geest van Anchorage”, maar het blijft onduidelijk wat er toen is besproken. Sterker nog, volgens de Amerikaanse buitenlandminister Rubio is er geen enkele afspraak gemaakt.

De top eindigde abrupt, zonder gelegenheid voor vragen voor de pers en er kwam geen gezamenlijke slotverklaring. “De volgende keer in Moskou”, zei Poetin. Tot een ontmoeting in Rusland kwam het echter niet en sindsdien is er geen diplomatieke voortgang geboekt, zien deskundigen.

“Vorig jaar leek het erop dat Trump in handen was van Poetin”, zegt Ruslandkenner Hubert Smeets. “Afgaande op wat er vooraf en na afloop werd gezegd, moest Oekraïne grondgebied en toekomstig NAVO-lidmaatschap opgeven.”

Die houding is niet veranderd, zegt hoogleraar oorlogsstudies Frans Osinga. “Het komt erop neer dat Oekraïne concessies moet doen en dat er een bestand komt waarbij de VS in het ongewisse laat of het de veiligheid van Oekraïne gaat borgen.”

“Volgens de Russen zelf is de geest van Anchorage dood, maar ik denk dat die er nooit is geweest”, zegt Smeets. “Dat kon je zien aan de persconferentie en het gebrek aan een gezamenlijk communiqué na afloop.”

Daarmee is de situatie weer hetzelfde als voorheen, zegt hij. “Er is wel een fundamenteel verschil: er is in Rusland geen strategie meer waarin de VS een cruciale rol speelt.”

“Vorig jaar leek Moskou heel sterk te gokken op een interventie van Trump ten gunste van Moskou en ten nadele van Oekraïne en Europa.” Zo onderhandelde Trump zonder Europa op de hoogte te stellen en zette hij Oekraïne ondertussen in een zijkamer, zegt Smeets.

“Ik heb het gevoel dat Rusland nu een erg naar binnen gekeerde strategie heeft, waarbij ze de economische en fysieke vernietiging in Oekraïne willen verhevigen.” Als voorbeeld noemt hij de aanvallen op graanlocaties. “Dat gaan we dit najaar merken, overigens ook in Nederland bij de bakker.”

Ook de frontlinie is vrijwel onveranderd, zegt Osinga. “Rusland heeft nu ongeveer evenveel grondgebied in handen als in het voorjaar van 2022. Dat is knap van Oekraïne, dat daarnaast ook de Russische logistiek enorm weet te frustreren door die heel effectief te bestoken. Daardoor stokt ook de aanvoer van munitie en voedsel aan de Russische zijde.”

“Dat heeft de positie van Zelensky gesterkt”, zegt Osinga. “Dat is een belangrijk signaal naar Trump toe, die het idee had dat Oekraïne gedoemd was te verliezen. Ook in Europa wordt gezien dat onze veiligheid samenhangt met de Oekraïense veiligheid. Oekraïne koopt strategische tijd voor Europa.”

De NAVO heeft de kennis die Oekraïne heeft opgedaan nodig, zegt Osinga. “Zelensky staat er in die zin niet slecht voor, maar hij heeft wel een groot probleem als het gaat om ballistische raketten.”

Trump zegde toe dat Oekraïne de Amerikaanse Patriot-raketten zelf mocht gaan maken, maar kwam daar enkele dagen later alweer deels op terug.

“Vorig jaar leek Zelensky klaar voor de slacht en dat is niet meer zo”, zegt Smeets. “Hij is in staat gebleken om de deuren naar het Witte Huis open te houden, maar hij heeft er niet veel voor teruggekregen.”

“Vorig jaar hoorde je her en der in Europa, en soms zelfs in Oekraïense kringen, dat men wel kon leven met een ‘bevroren’ frontlijn”, zegt Smeets. “Een soort gewapende vrede, die economisch herstel voor Oekraïne mogelijk zou maken. Die stemming is er nu niet meer.”

Hij ziet dat Rusland nu vooral inzet op het escaleren van de oorlog, waarbij ook de hulp van Noord-Korea aan Rusland niet meer geheimgehouden wordt.

“Ik denk dat Rusland eigenlijk geen andere strategie meer heeft dan de oorlog te escaleren”, zegt Smeets, “doordat ze niet alleen meer mogelijkheden hebben dan Oekraïne om ballistische raketten te produceren, maar er ook meer kunnen produceren.”

Oekraïne probeert ondertussen de druk op te voeren met droneaanvallen tot diep in Rusland, zegt Osinga. “Zelensky hoopt dat Poetin bakzeil moet halen vanwege de enorme aanvallen op Rusland, de stijgende kosten van de oorlog en de systematische aanvallen op de energie-infrastructuur met grote economische gevolgen en het feit dat daar militair weinig tegenover staat.”

Het is de vraag of dat gaat werken, zegt Osinga. “Voor Poetin is het belangrijk om deze oorlog door te zetten, want zijn prestige is gekoppeld aan deze oorlog.”