Recordaantal octopussen aan Britse zuidkust: ‘Lijkt wel Spaanse Armada’

• Fleur Launspach

  correspondent Verenigd Koninkrijk en Ierland

Aan de Britse zuidkust wordt deze zomer een recordaantal octopussen opgevist. De Octopus vulgaris is vooral bekend uit de warmere wateren van de Middellandse Zee en wordt graag gegeten door Spanjaarden en Grieken. Maar door warmer zeewater ten gevolg van klimaatverandering is de octopus nu massaal voor de Britse kust beland.

De octopus heeft acht armen, drie harten, geen ruggengraat en is volgens wetenschappers een bijzonder intelligent schepsel. In het Zuid-Engelse kustplaatsje Brixham heeft de komst van de octopus vissers verbaasd én verheugd, want er is goed geld mee te verdienen.

“Dit hebben we nog nooit meegemaakt”, zegt de baas van de vismarkt in Brixham, Barry Young. “Bij de eerste grote octopus die binnenkwam, zeiden we: ‘Wow, kijk dat ding!’ Maar daarna volgden er honderden en honderden”. Op de recorddag deze zomer lag er 100.000 kilo octopus op de vismarkt. Een massale invasie. “Het lijkt wel de Spaanse Armada”, grapt hij.

Voor de vissers is het een welkome financiële injectie, vertelt Barry Young. “In de hele haven is dit jaar tot nu toe 2500 ton octopus verkocht. Dat is waarschijnlijk zo’n 13 miljoen pond waard. Dat is geweldig voor ons.”

Voor de krab- en kreeftenvissers in Brixham is het minder goed nieuws. De Octopus vulgaris eet dagelijks zo’n 8 procent van zijn eigen gewicht en heeft een voorkeur voor krabben en kreeften. Daarom zien de schaaldierenvissers hun vangst teruglopen.

Vishandelaar Ian Perkes weet wel raad met de octopus-explosie: hij vriest ze in en verscheept ze naar Zuid-Europa. “We worden hier nu platgelopen door Spaanse bedrijven die ze willen inkopen”, vertelt hij. In Mauritanië en Marokko zijn ze nu schaars, vertelt hij. Waarschijnlijk heeft de octopus daar alle krabben al opgegeten en daarom zijn ze nu hier.”

Zo’n 90 procent van de octopussen wordt geëxporteerd, want de Britten eten ze niet, vertelt vishandelaar Perkes. “Gek genoeg eten we ze wel als we op vakantie in Spanje zijn, maar ik zie de gemiddelde Brit ze niet in zijn eigen keuken schoonmaken en klaarmaken.”

De Britten eten vooral de ‘big five’: zalm, kabeljauw, tonijn, schelvis en garnalen. Het nationale gerecht fish and chips wordt bereid met kabeljauw of schelvis. Maar wellicht is het tijd om net zo van octopus te gaan houden als de Spanjaarden, mocht de octopus ook op lange termijn in Britse wateren blijven.

Volgens bioloog Bryce Stewart is de kans groot dat ze blijven. “Er worden al baby-octopussen gezien. Het lijkt erop dat hun hele levenscyclus zich in Britse wateren afspeelt, en dat is nog nooit eerder gebeurd.”

Bioloog Stewart van de Marine Biological Association linkt de komst van de octopus aan klimaatverandering. Net als op land hebben we een hittegolf in het water gezien, vertelt hij.

“In juni en juli hadden we soms temperaturen die vier tot vijf graden boven normaal lagen.” De meeste zeedieren reguleren hun lichaamstemperatuur aan de hand van het water. De octopus houdt van warm water en bovendien is hier veel voedsel voor hem te vinden.

De komst van de octopus heeft gevolgen voor het hele ecosysteem onder water, vertelt Stewart. “Het is een nieuwe realiteit waar we aan moeten wennen.” Je ziet bijvoorbeeld dat de octopus grotere roofdieren aantrekt, zoals haaien, zeehonden en gramperen (Risso’s dolphins), die de octopus een lekker hapje proteïne vinden.

Er zijn al gramperen gespot met octopus in hun bek, vertelt hij. Het gooit alles onder water in de war, zegt de bioloog, en het is moeilijk te voorspellen hoe het onderwaterleven er de komende jaren uit zal uitzien.

Bij de vraag of we met deze veranderende temperaturen en het veranderende zeeleven nu ook meer octopus moeten gaan eten, komt ook een ethische vraag kijken: is de octopus niet te slim om op te eten?

Er zijn YouTube-video’s van octopussen die een jampot kunnen openmaken. En er is de documentaire My Octopus Teacher over een duiker die een emotionele band opbouwt met een octopus.

Volgens vishandelaar Ian Perkes is het antwoord op de vraag of we ze wel of niet moeten opeten vrij simpel: we moeten ze wel vangen, want anders eet de octopus hier simpelweg alle kreeften en krabben op.