NOS Nieuws
Hij stond niet op het stembiljet, maar toch is hij de grote winnaar van de verkiezingen in Bosnië en Herzegovina: Milorad Dodik, nu de onbetwiste leider van de Bosnische Serviërs.
Zijn kandidaat voor het driekoppige presidentschap van het land, en die voor de Bosnisch-Servische deelrepubliek, wonnen beiden met ruim vijftig procent van de stemmen. Ook de Bosniakken (moslims) en Bosnische Kroaten stemden veelal langs etnische lijnen, wat het toch al moeizame landsbestuur er niet makkelijker op maakt.
Wie zijn democratische plicht wil vervullen in het Balkanland, moet er elke vier jaar goed voor gaan zitten. Sommige Bosniërs konden gisteren maar liefst vier stembiljetten inleveren. Dat komt door de topzware bestuursstructuur, misschien wel de ingewikkeldste ter wereld.
Inwoners konden allereerst stemmen op een kandidaat voor het driekoppige presidentschap, dat moet bestaan uit een Bosniak, een Serviër en een Kroaat. Verder waren er ook verkiezingen voor de landelijke volksvertegenwoordiging, maar ook voor de parlementen van de twee zogeheten entiteiten, Republika Srpska (RS) en de Federatie – een soort deelrepublieken.
In RS wonen vooral Bosnische Serviërs, in de Federatie voornamelijk Bosniakken en Kroaten. De Federatie is ook nog eens opgedeeld in tien kantons met elk hun eigen parlement en regering – en ook daarvoor werd gisteren gestemd. Dat alles is zo vastgelegd in de vredesakkoorden die ruim dertig jaar geleden een einde maakten aan een bloedige oorlog, met de bedoeling de macht eerlijk te verdelen.
Complexe verkiezingen betekenen ook een complexe uitslag, maar één element valt daar duidelijk uit te filteren: de Bosnisch-Servische nationalist en ex-president Milorad Dodik deed het een stuk beter dan verwacht en heeft zijn positie als dé leider van de Bosnische Serviërs verstevigd.
Zelf mocht hij niet meedoen, omdat hij vorig jaar veroordeeld werd voor onder meer het negeren van besluiten van rechters én van de Hoge Vertegenwoordiger. Die internationale diplomaat ziet toe op de handhaving van de vredesakkoorden.
Wie dacht dat de rol van Dodik daarna uitgespeeld was, komt bedrogen uit. Hij was als het gezicht van zijn partij tijdens de campagne overal te zien op billboards. Zijn loyale kandidaten voor het landelijke presidentschap en parlement, maar ook voor de belangrijke posities binnen Republika Srpska, wonnen met een straatlengte voorsprong.
Dat is slecht nieuws voor wie de eenheid van Bosnië en Herzegovina een warm hart toedraagt. Dodik stuurt al tijden aan op onafhankelijkheid van Republika Srpska, en treedt naar buiten toe alsof de deelrepubliek een land is. “Bosnië en Herzegovina is dood. Het is een onmogelijk land dat nergens op slaat”, zei hij bij zijn laatste campagnebijeenkomst.
Zo’n afscheiding is haast ondenkbaar zonder een nieuw conflict – iets waar ook Dodik niet op zit te wachten. Maar ermee dreigen levert Dodik binnen RS sympathie en stemmen op. In internationale conservatieve kringen probeert hij punten te scoren door zijn strijd neer te zetten als die van (orthodoxe) christenen tegen moslims, terwijl religieuze tegenstellingen op straat een kleine rol spelen.
In zijn overwinningsspeech bedankte Dodik de Amerikaanse president Donald Trump, nadat de VS Dodik eerder dit jaar van een sanctielijst had geschrapt. Dodik bezoekt ook regelmatig de Russische president Vladimir Poetin.
Tegenstanders hadden gehoopt dat de – eveneens zeer nationalistische – oppositie de hegemonie van Dodik zou doorbreken, maar die bakte er weinig van. Door onderlinge verdeeldheid, maar ook doordat Dodik de staatstelevisie van de Servische deelrepubliek in zijn zak heeft. Met de EU, waarvan Bosnië kandidaat-lid is, heeft Dodik weinig op.
Bij de Bosniakken is het beeld verdeelder: ze kozen een gematigde man voor het driekoppige presidentschap. Multi-etnische partijen kregen redelijke percentages, maar de nationalistische partij SDA werd de grootste. De kleur van het Kroatische lid voor het presidentschap verschiet van gematigd naar nationalistisch.
Het vormen van een landelijke regering zal opnieuw een loodzwaar karwei worden, en het ligt voor de hand dat de onderlinge obstructie die het land al jarenlang verlamt zal doorgaan. En ook dat Bosnische politici vooral bezig zullen zijn met hun eigen agenda, in plaats van de armoede en andere economische problemen in hun land aan te pakken.
Dat veel Bosniërs dat zat zijn, valt ook af te lezen aan de lage opkomst gisteren. Die was ongeveer 42 procent – bijna tien procentpunt minder dan vier jaar geleden. Veel kiesgerechtigden kónden ook niet stemmen, omdat ze inmiddels naar het buitenland zijn verhuisd voor een betere toekomst. Maar zolang Bosniërs blijven beslissen op basis van aangewakkerde angst voor andere bevolkingsgroepen in hun land, komen echte veranderingen niet in zicht. Evenmin als EU-toetreding.
