NOS Nieuws
Gemengde gevoelens bij Oekraïners nadat bekend werd dat hun asielaanvragen bekeken moeten worden. “Aan de ene kant klinkt er lichte hoop dat er een einde komt aan de tijdelijkheid van ons verblijf, aan de andere kant weten we nog steeds niet waar we aan toe zijn”, zegt Oekraïner Jamal Statsenko.
Een ervaring die Anna Bieliaieva van Vital’nya, een gemeenschap voor Oekraïense vluchtelingen in Nederland, deelt. “We horen steeds meer dat mensen op de hoogte zijn van de Europese uitspraak, maar wat er nu gaat gebeuren blijft onduidelijk.”
Het Europese Hof van Justitie oordeelde vorige week dat Nederland aan de slag moet met het beoordelen van asielaanvragen van ruim 140.000 Oekraïners. Een probleem voor het kabinet, want het asielstelsel komt zo nog verder onder druk te staan.
Voor de Oekraïners die na het uitbreken van de oorlog hun land ontvluchtten, werd de Richtlijn Tijdelijke Bescherming voor het eerst geactiveerd. Een Europese regel die is bedacht om in een situatie van een grote toestroom van vluchtelingen snel tijdelijk bescherming te bieden.
Oekraïners kregen hierdoor meteen recht op opvang, werk, medische zorg en onderwijs voor de kinderen. “Sinds het begin van de oorlog zitten ze eigenlijk in een hele fijne wachtkamer. Maar al zit je in een wachtkamer die heel comfortabel zit, het blijft een wachtkamer”, zegt Mark Klaassen, universitair docent immigratierecht aan de Universiteit Leiden.
Vanuit Europa wordt de bescherming telkens verlengd, inmiddels tot maart 2028. Maar het blijft de vraag wat daarna gaat gebeuren. Die onduidelijkheid is volgens Oekraïners het grote probleem.
“Mijn zoon woont de helft van zijn leven hier. Hij spreekt Nederlands, heeft hier zijn sociale leven met vrienden”, zegt Bieliaieva. “De laatste tijd vraagt hij steeds naar welke school hij gaat na groep 8. Moeten we terug, of zijn we nog hier? Ik kan daar geen antwoord op geven.”
Het voordeel van die speciale Europese regel is dat er niet een individuele asielprocedure doorlopen hoeft te worden. Immigratiediensten krijgen daardoor niet opeens een enorm aantal aanvragen te verwerken.
Daarmee is Nederland de mist in gegaan. De regel is hier zo uitgewerkt dat Oekraïners een asielaanvraag moesten doen, daarna kregen ze die tijdelijke Europese bescherming. De asielaanvragen zijn vervolgens gepauzeerd tot de tijdelijke bescherming afloopt. Dat mag niet, zegt het Europese Hof nu: de asielaanvragen staan los van de tijdelijke bescherming.
Het is heel moeilijk om een huis te huren; huurbazen doen moeilijk over die tijdelijkheid.
Aangezien Nederland de Oekraïners zo’n aanvraag heeft laten doen, moeten die ook bekeken worden. Een hoofdpijndossier voor het ministerie. “Laat staan voor de IND, die momenteel te maken heeft met een achterstand van ruim 50.000 mensen die op een beslissing wachten. Die zien daarbovenop deze vloedgolf aan behandelingen op zich afkomen”, zegt Klaassen.
Oekraïners bouwen nu geen verblijfsrecht op. “Met een asielstatus bouw je verblijfsjaren op, na vijf jaar zou je in theorie Nederlander kunnen worden. Die jaren tellen bij Oekraïners nu niet mee”, zegt de universitair docent immigratierecht.
Het zal nog wel even duren voordat Oekraïners iets horen over hun asielaanvraag. Asielminister Van den Brink wil eerst de mensen behandelen die nu aankomen, daarna de wachtlijst afwerken en vervolgens komt de groep Oekraïners aan de beurt. Wel benadrukt hij in een Kamerbrief vandaag dat de Europese uitspraak geen effect heeft op de manier waarop de opvang van Oekraïners door gemeenten op dit moment is georganiseerd.
Volgens Statsenko zou een asielstatus hem wel helpen voor een eigen huis. “Met de tijdelijke bescherming is de kans dat je een hypotheek krijgt heel klein. Ook is het veel moeilijker om te huren; huurbazen doen moeilijk over die tijdelijkheid.”
Het is niet zo dat alle Oekraïners op zo’n asielprocedure zitten te wachten, zegt Bieliaieva. “Natuurlijk zijn er mensen die graag terug willen. We houden van Oekraïne en het liefst waren we natuurlijk nooit weggegaan.”
Totdat het ministerie heeft uitgewerkt hoe het deze situatie concreet gaat aanpakken, blijft het afwachten. “Ik hoop eindelijk duidelijkheid voor de toekomst te krijgen en niet weer een tijdelijke verlenging”, zegt Statsenko.
Ook Bieliaieva wil de mogelijkheid krijgen om hier echt iets op te bouwen. “Het zou fijn zijn als we weten waar we aan toe zijn. Maar in de kern verandert er niet zo veel. Wat dit precies betekent, weten we niet.”
