NOS Nieuws
De Costa Ricaanse president Fernández opent vandaag een nieuwe megagevangenis in haar land. In de gevangenis in Alajuela, op een half uur rijden van hoofdstad San José, is plek voor ruim 5000 gedetineerden. De opening van de gevangenis is een nieuwe stap in de strijd die de regering van het Midden-Amerikaanse land voert tegen de georganiseerde misdaad.
Bij de bouw van de gevangenis is zeer nadrukkelijk gekeken naar de CECOT in El Salvador, een megagevangenis met plek voor 40.000 gevangenen. President Bukele van El Salvador legde zelfs de eerste steen van de Costa Ricaanse gevangenis en zal eveneens aanwezig zijn bij de opening, net als zijn Colombiaanse collega De la Espriella.
Voor het voorheen progressieve Costa Rica zijn de maatregelen die gelden in de nieuwe megagevangenis ongebruikelijk streng. Familiebezoeken zijn verboden, bellen met mobiele telefoons is niet mogelijk en gevangenen worden in de gaten gehouden met de modernste surveillancetechnieken. Per cel is er plek voor maximaal zestig gevangenen.
Dat Costa Rica, dat voorheen bekendstond als het veiligste land van Latijns-Amerika, deze maatregelen neemt, is niet voor niets. Het land heeft inmiddels het op twee na hoogste moordcijfer in de regio: dit jaar werden al ruim 640 moorden gepleegd, uitzonderlijk veel voor een land met ruim 5 miljoen inwoners. Ruim 70 procent van die moorden wordt toegeschreven aan drugsconflicten.
Costa Rica is in de afgelopen tien jaar uitgegroeid tot een prominente doorvoerroute van cocaïne afkomstig uit Zuid-Amerika. De Mexicaanse kartels Sinaloa en Jalisco hebben er voet aan de grond, evenals het Colombiaanse Clan del Golfo.
Veiligheid is inmiddels zo’n grote prioriteit geworden dat president Fernández onlangs hardop fantaseerde over de inzet van Amerikaanse grondtroepen om te helpen met de bestrijding van criminaliteit.
Inmiddels zit een recordaantal van 21.000 Costa Ricanen achter tralies, en dan moet de nieuwe megagevangenis nog worden geopend. Fernández hoopt dat kinderen uit arme wijken met drugsproblemen straks langskomen in de megagevangenis, ervan uitgaand dat de plek een afschrikkende werking zal hebben.
Maar er is ook tegenstand: toezichthouders in Costa Rica zeggen dat de kans op mensenrechtenschendingen aanwezig is omdat onafhankelijk toezicht in de gevangenis ontbreekt.
Juist het feit dat de gevangenis is gebouwd naar het model van de Salvadoraanse CECOT roept zorgen op. De megagevangenis daar is uitgegroeid tot symbool van het nietsontziende beleid van president Bukele, die in 2022 een noodtoestand afkondigde die inmiddels ruim 45 keer is verlengd en nog altijd geldt.
Sinds 2022 zijn in het land ruim 90.000 mensen opgepakt en uit Salvadoraanse gevangenissen komen berichten van mensenrechtenschendingen en martelingen door cipiers. Salvadoraanse ngo’s berichten dat zeker 500 mensen zijn overleden in deze gevangenissen.
Desondanks zijn megagevangenissen in de mode in de regio. Veiligheid is in vrijwel alle landen in Latijns-Amerika de grootste zorg van kiezers; met name (harde) rechtse kandidaten laten zich voorstaan op een keiharde aanpak van criminaliteit, geïnspireerd op Bukele. En aangezien rechts overal in Latijns-Amerika verkiezingen wint, schieten grote gevangenissen als paddenstoelen uit de grond.
Leiders in Colombia, Honduras en Peru hebben de bouw van zulke faciliteiten aangekondigd en in Ecuador, Panama en Guatemala is de bouw al begonnen. Volgens platform InSight Crime zijn sinds de opening van de CECOT in El Salvador in 2023 in maar liefst tien landen in de regio plannen gepresenteerd voor de bouw van zestien megagevangenissen.
Geen van die te bouwen gevangenissen is zo groot als de Salvadoraanse gevangenis, die waarschijnlijk ’s werelds grootste is.
Experts zetten intussen vraagtekens bij de strategie van massale opsluiting van criminelen: in Brazilië, Ecuador en Venezuela ontstonden bendes juist binnen de muren van overbevolkte gevangenissen en bleven leiders van binnenuit doorgaan met hun criminele activiteiten.
Dat Bukele met zijn beleid in El Salvador wél resultaten boekte, valt waarschijnlijk te verklaren door het feit dat zijn volledige regeringsbeleid enkel gericht is op veiligheid. Volgens mensenrechtenorganisaties zitten waarschijnlijk duizenden Salvadoranen onschuldig vast. Daarnaast hebben zij geen toegang tot advocaten en worden zij berecht in massaprocessen.
Bukele heeft de noodtoestand in zijn land daarnaast aangegrepen om achter politieke oppositie, kritische pers en ngo’s aan te gaan. Als andere landen in de regio, die zijn megagevangenissen nabouwen, het beleid van Bukele volledig kopiëren, kan de democratie in Latijns-Amerika de komende jaren flink onder druk komen te staan.
El Salvador gaf vorig jaar beelden vrij van megagevangenis CECOT, waar uit de VS gedeporteerde mannen terechtkwamen na een deal met president Trump:
