NOS Nieuws
Een eerste prioriteitenlijst van te saneren pfas-locaties die door het ministerie en ruim 40 lokale overheden is opgesteld, klopt niet. Dat blijkt uit een analyse van de NOS en regionale omroepen. Bijna de helft van de locaties staat er onterecht op, omdat nog niet duidelijk is of ze ook echt een risico vormen voor de omgeving.
Volgens experts die de NOS sprak, is de lijst een duidelijk voorbeeld van een chaotische en trage pfas-aanpak door het ministerie. Het gevolg kan zijn dat risicovolle locaties worden gemist en dat andere locaties onterecht voor veel geld worden gesaneerd.
In een eerste jaarlijkse tussenrapportage van mei maakte het ministerie melding van 57 locaties zonder die te noemen. Volgens het ministerie zijn de locaties zo vervuild dat ze een ‘onaanvaardbaar risico’ vormen voor de omgeving. Vorige maand werd de lijst alsnog openbaar via de Wet open overheid (Woo)
Uit een analyse van de NOS en regionale omroepen blijkt dat de lijst veel fouten bevat. Bij zes van de 57 plekken is er ‘geen onaanvaardbaar risico’, bij twintig is het ‘nog niet bekend’ en bij vijf is niets ingevuld op dat punt. Volgens de definitie van het ministerie zelf moet dus bijna de helft van de locaties worden geschrapt.
Het ministerie verwijst voor een reactie naar de ruim 40 lokale overheden. Uit navraag daar komt geen eenduidige verklaring naar voren.
Zo was volgens de provincie Zuid-Holland “de definitie nog niet bekend”. De provincie Noord-Holland spreekt van een eigen “administratieve fout”. En volgens Nijmegen vroeg het ministerie in eerste instantie zelf om ‘mogelijk risicovolle locaties’. De provincie Groningen heeft juist geen locaties op de lijst; de inzendingen werden “niet in het format” van het ministerie aangeleverd.
In Nederland zijn vele duizenden plekken die mogelijk met pfas zijn vervuild. Alles aanpakken is onmogelijk vanwege de omvang van de vervuiling en de hoge kosten. Dat gaat om “honderden miljoenen en waarschijnlijk miljarden”, volgens Hans Slenders van het Pfas Expertisecentrum en Arcadis, dat onder meer de sanering van vliegbasis Soesterberg begeleidt.
Daarom zijn de twaalf provincies en 29 grote gemeenten in opdracht van het ministerie sinds 2020 bezig om zicht te krijgen op welke plekken zo snel mogelijk gesaneerd moeten worden. Criterium voor zo’n ‘pfas-aandachtslocatie’ is dat sprake moet zijn van ‘onaanvaardbare risico’s’ voor mens of milieu. In 2030 moet de lijst af zijn.
Elke overheid maakt zijn eigen inschatting. Daar gaat het echt fout. Dat moet gewoon anders.
Ook ontbreken er nog voor de hand liggende en bekende locaties, zoals Schiphol, zegt pfas-deskundige Chiel Jonker van de Universiteit Utrecht. “Dat is een van de grootste pfas-locaties van Nederland waar vervuild water uit wordt gepompt.”
Volgens een woordvoerder van de provincie Noord-Holland zijn hier geen “acute risico’s voor de mens en bedreiging van drinkwaterwinning”. Jonker is het daar niet mee eens. “Met het water worden akkers en moestuinen besproeid, er wordt gezwommen en gevist en het stroomt zo het Amsterdamse bos in. En waarom staan andere vliegvelden wel op de lijst, maar Schiphol niet?”
Verder valt hem op dat bij de aangetroffen pfas in de lijst vaak alleen pfos – een zeer schadelijke vorm van pfas – staat. “Pfos is er nooit alleen. Het is altijd een mengsel. Je kan pas een goede risicoanalyse maken als je de concentraties hebt van verschillende pfas-stoffen.”
Voor Jonker is het helder. “Je moet dit niet neerleggen bij de lokale overheden. Dat deugt niet. Je moet er echt verstand van hebben.” En dat ontbreekt vaak bij provincies en gemeenten.
Zowel Jonker als Slenders pleit voor een centrale aansturing vanuit Den Haag om duidelijker de risico’s in kaart te brengen. “Het pfas-probleem is veel te ingewikkeld om lokaal op te lossen”, zegt Slenders. “Het ministerie moet de leiding nemen.”
Dat dit nu niet gebeurt, kan grote gevolgen hebben, schetst Jonker: “Het gevaar bestaat dat er enerzijds risicovolle locaties gemist gaan worden en anderzijds dat andere locaties onnodig gesaneerd gaan worden voor veel geld.”
Door centrale aansturing zal ook het tempo versnellen. “Lokale overheden krijgen dan meer handvatten en een stok achter de deur. Door de decentralisatie schiet het nu niet op”, zegt Slenders.
Volgens het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat zijn gemeenten en provincies op de hoogte van de definitie van een pfas-aandachtslocatie en zijn zij goed in staat om de risico’s in te schatten.












