NOS Nieuws•
De Oekraïense ministers van Justitie en Energie treden af vanwege het grootschalige onderzoek naar corruptie in de energiesector. Premier Svyrydenko heeft dat bekendgemaakt op Facebook. Ze schrijft dat ze een motie heeft ingediend bij het parlement om de beide ministers te ontslaan en dat de ministers hun verzoek tot ontslag hebben ingediend.
Haar aankondiging komt kort nadat de Oekraïense president Zelensky zei dat hij wil dat de minister van Justitie, Herman Haloesjtsjenko, en Svitlana Hryntsjoek, de minister van Energie, allebei opstappen vanwege het onderzoek. “Op dit moment is het voor iedereen in Oekraïne buitengewoon lastig: stroomuitval, Russische aanvallen en verliezen”, schreef Zelensky op X. “Het is absoluut onaanvaardbaar dat er te midden van dit alles ook nog eens sprake is van bepaalde intriges in de energiesector.”
Zelensky benadrukte dat hij het werk van de anti-corruptie-instanties steunt. “Op dit moment moeten we allemaal Oekraïne beschermen. Als je de staat ondermijnt, word je daarvoor verantwoordelijk gehouden.”
Omkopingsschandaal bij staatsbedrijf
Maandag werd bekend dat twee Oekraïense anticorruptie-bureaus, NABOe en SAPO, invallen hebben gedaan omdat ze na bijna anderhalf jaar onderzoek een omkoopschandaal van ongeveer 100 miljoen dollar op het spoor zijn. Het Oekraïense staatsenergiebedrijf Energoatom zou hierbij betrokken zijn.
Onderaannemers van Energoatom zouden zijn gedwongen om smeergeld te betalen in ruil voor contracten. Daarbij zou een voormalige adviseur van de minister van Energie een hoofdrol hebben gespeeld. Die minister was Haloesjtsjenko, die tot juli dit jaar nog minister was van Energie. Hij werd opgevolgd door Hryntsjoek toen hij minister van Justitie werd.
Hryntsjoek ontkent
Energieminister Hryntsjoek deelde haar beslissing op Facebook met een handgeschreven briefje. “Ik heb mijn ontslag ingediend”, schrijft ze. Dat ze betrokken is bij het corruptieschandaal ontkent ze. “Binnen het kader van mijn professionele activiteiten zijn er geen overtredingen van de wetgeving geweest”.
Al eerder vandaag maakte de premier bekend dat justitieminister Haloesjtsjenko is geschorst vanwege het onderzoek. “Ik ben het volledig met haar eens: er moet een politiek besluit worden genomen en daarna moeten alle details worden uitgewerkt”, reageerde Haloesjtsjenko op Facebook. Hij zei zichzelf in de “juridische arena” te zullen verdedigen. Haloesjtsjenko heeft nog niets naar buiten gebracht over zijn aftreden.
Druk op Zelensky
Ook Timoer Minditsj, een voormalige zakenpartner en vriend van president Zelensky, wordt van corruptie verdacht in deze zaak. Voordat er bij hem huiszoekingen werden gedaan, was hij al gevlucht, meldden Oekraïense media.
Afgelopen zomer nam de partij van president Zelensky een wetsvoorstel aan dat de onafhankelijkheid van de twee instellingen moest inperken. Dat leidde tot grootschalige demonstraties in Oekraïne. Zelensky zwichtte voor de druk en zwakte zijn voorstel af.
Toetreding Europese Unie
De druk op Zelensky komt niet alleen van binnenuit, maar ook vanuit de Europese Unie. Oekraïne is een van de kandidaat-lidstaten van de EU. Vorige week waarschuwde de EU dat het land sommige hervormingen sneller moet doorvoeren dan het nu doet. Als voorbeeld werd het wetsvoorstel van afgelopen zomer genoemd. “Deze ontwikkelingen doen twijfels rijzen over de toewijding van Oekraïne aan de anticorruptie-agenda”, waarschuwde de EU.
De anti-corruptiecampagne moet volgens Oekraïne-specialist Julia Soldatiuk-Westerveld, verbonden aan Instituut Clingendael, inderdaad ook worden gezien in het licht van de Oekraïense wens om lid te worden van de EU. Op 10 en 11 december komen de ministers voor Europese Zaken in de Oekraïense stad Lviv bij elkaar in een informele vergadering. “Ze willen kijken hoe ze om de blokkades kunnen werken die steeds door Hongarije worden opgeworpen.”
Behalve Hongarije zijn er nog meer landen, zoals Nederland, Frankrijk en Spanje, die vraagtekens plaatsen bij een versnelde toetredingsprocedure. “De Oekraïners hopen een oplossing te vinden om de onderhandelingen snel kunnen starten”, zegt Soldatiuk. Kyiv zou het tempo erin willen houden omdat het bang is dat de toetreding op de prioriteitenlijst van de EU daalt, bijvoorbeeld als er een staakt-het-vuren komt.
Soldatiuk: “Het staat nu bovenaan de agenda. Maar als er langer geen vooruitgang wordt geboekt, kan er een vergelijkbare dynamiek ontstaan als met de EU-kandidaten in de Westelijke Balkan.”
