Tsjechië zit op berg wit goud: ‘We kunnen Europa van lithium voorzien’

• 

  Chiem Balduk

  correspondent Midden-Europa

Het zit in je telefoon, laptops en accu’s voor elektrische auto’s: lithium. De vraag naar het ‘witte goud’ is de afgelopen jaren geëxplodeerd, maar de Europese industrie is voor lithium sterk afhankelijk van China, Australië en Zuid-Amerika. Daar kan verandering in komen, want midden in Europa zit een enorme lithiumvoorraad in de bodem.

In het mistige berglandschap in het noorden van Tsjechië laat geoloog Tomas Vrbický het mijngebied rond Cinovec zien. “Hier is het. We staan nu boven op de lithiumvoorraad, goed voor 200 jaar aan werk”, vertelt hij trots. Op honderden meters diepte ligt 3 tot 5 procent van de wereldwijde lithiumreserve.

De verwachtingen zijn hooggespannen. Het Tsjechische energiebedrijf CEZ verwacht hier jaarlijks genoeg lithium te winnen voor 1,3 miljoen batterijen voor elektrische auto’s. De EU heeft het project als ‘strategisch’ bestempeld, waardoor subsidies vrijkomen. Deze lithiumbron kan Europa onafhankelijker van China maken, klinkt het. Cruciaal in tijden van handelsoorlogen en plotselinge exportbeperkingen.

De winning van lithium is niet een kwestie van wat stukken rots wegbikken. Het is een proces van smelten, vermalen, elektrolyseren en meer ingewikkelde tussenstappen, vertelt Vrbický. In een stuk erts uit het Tsjechische Ertsgebergte gaat het om slechts 0,2 à 0,3 procent lithiumoxide. “Het eindproduct is het mooist”, zegt de geoloog terwijl hij een petrischaaltje pakt. “Kijk, een wit, fel poeder: lithiumcarbonaat.”

De vraag is nu of de lithiumwinning in Tsjechië rendabel kan zijn. Elders wordt het ‘metaal van de toekomst’ uit zoutwatermeren of erts met hogere lithiumpercentages gewonnen. Bovendien liggen personeels- en productiekosten in Europa hoger. “Het eindproduct is hetzelfde, maar het verschil is dat het niet de hele wereld over verhandeld moet worden”, zegt Vrbický.

“Je kunt een project in Europa niet vergelijken met China en Zuid-Amerika. De prijs zal hoe dan ook anders zijn”, zegt projectleider Daniel Doubrava. Er zal volgens hem sowieso meer overheidssteun nodig zijn om te kunnen concurreren met het goedkope buitenlandse lithium. “Als je onafhankelijk wilt zijn in Europa, heb je dit nodig”, voegt de geoloog toe.

De Tsjechen hopen op grote opbrengsten zodra het witte goud wordt gewonnen. De wens is om de gehele productie in eigen land te houden, van batterijfabriek tot autoproductie. Met Skoda en andere fabrikanten is de auto-industrie goed voor een half miljoen banen in het Midden-Europese land.

Dat klinkt als een win-winsituatie, maar veel omwonenden zien dat anders. Burgemeester Stanislav Molnár van het nabijgelegen Újezdecek heeft grote twijfels bij het project. Hij vreest verkeers- en geluidoverlast, chemicaliën en stofwolken die vrijkomen bij de winning en ook aantasting van het landschap.

De regio heeft eeuwen van mijnbouw achter zich. De littekens van grootschalige uitgravingen zijn overal zichtbaar, hoewel het gebied steeds groener wordt. De tinwinning werd in de jaren 90 stopgezet, sindsdien keren bomen en planten langzaam terug. “Net nu de natuur herstelt, willen ze die weer verwoesten”, zegt dorpsbewoner Vaclav Koudelka. “We zijn erg bezorgd over de toekomst.”

Ondanks de winsten uit de mijnbouw behoort dit gebied tot de armste van Tsjechië. De lithiumwinning zal de gemeenten hogere belastinginkomsten opleveren, belooft CEZ. Burgemeester Molnár is sceptisch. “Ze boden aan een speeltuintje te bouwen en in de winter de straten schoon te vegen. Dat is alles wat we hoorden.”

Tegelijkertijd heeft het lokale protest al tot successen geleid. De beoogde productielocatie is verplaatst. Ook zal het gewonnen erts met een speciale kabelbaan worden vervoerd, waarbij zo min mogelijk bomen worden gekapt. De aanpassingen zijn een van de reden waarom de lithiumwinning na jaren van onderzoek nog niet is begonnen.

CEZ hoopt in het komende jaar eindelijk te kunnen beginnen. De haalbaarheidsstudie wordt op dit moment afgerond. Begin december wordt duidelijk of en hoe het project rendabel uitgevoerd kan worden. Geoloog Tomas Vrbický heeft goede hoop: “Ik ben er klaar voor! Wij kunnen Europa van eigen lithium voorzien.”