Niet op agenda klimaattop, maar opeens gaat het erover: fossiele brandstoffen

• Charlotte Klein

  redacteur Klimaat

Twee jaar geleden gebeurde op de klimaattop in Dubai iets wat je niet snel zou verwachten: de baas van het staatsoliebedrijf en tevens de voorzitter van de top wist voor elkaar te krijgen dat de landen het eens werden ‘weg te bewegen van fossiele brandstoffen’. Sindsdien werd deze afspraak nagenoeg genegeerd en zelfs tegengewerkt. Tot nu.

Het onderwerp fossiele brandstoffen is zo controversieel, dat praten erover steeds niet lukt. Dat is opmerkelijk aangezien het de hoofdoorzaak van klimaatverandering is: het verbranden van fossiele brandstoffen leidt tot CO2-uitstoot, en die zorgt weer voor opwarming van de aarde.

Maar daar lijkt nu ineens verandering in te komen. Sinds een paar dagen rommelt het over dit controversiële onderwerp in het Braziliaanse Belém, waar de VN-klimaattop plaatsvindt. Ook al staat het niet op de officiële agenda, we moeten het nu echt over fossiele brandstoffen hebben, zeggen meer dan 80 landen – waaronder de EU en dus Nederland. Want wil dat ‘weg bewegen van’ gaan beginnen, moet er een routekaart komen: hoe gaan we dat doen.

“We moeten onszelf bevrijden van fossiele brandstoffen”, zei de Duitse klimaatminister Carsten Schneider. Maar er wordt ook veel tegengas gegeven. Met name Rusland en Saudi-Arabië, grote olieproducenten, proberen dit tegen te houden. De VS is afwezig op de top, maar het is bekend dat het land onder president Trump vol inzet op het produceren van olie, steenkool en gas.

Voorzitter en olieman Al Jaber van de klimaattop in Dubai (2023):

De Braziliaanse voorzitter Do Lago pakt het anders aan dan voorgaande voorzitters. Niet dagenlang bakkeleien over de agenda, maar een agenda presenteren en de overige onderwerpen in ‘parallelle gesprekken’ laten verlopen, waarbij landen bij hem mogen langskomen om erover te praten.

“Slim”, zegt Leo Meyer, die jarenlang onderhandelaar was voor de Nederlandse delegatie op de klimaattop.

“Je hebt minder dan twee weken. Als je dagenlang bezig bent met het opstellen van de agenda, blijft er weinig tijd over voor de onderhandelingen. Dat kan een tactiek zijn: enerzijds ervoor zorgen dat jouw punten allemaal op de agenda komen, anderzijds de druk opvoeren op het einde. En als er druk op staat kan je meer binnenhalen.”

Maar, fossiele brandstoffen haalden noch de officiële agenda, noch deze parallelle gesprekken. En dus besloot een groep landen zich maandag uit te spreken: laten we afspraken maken over die fossiele brandstoffen. Dit jaar markeert het tienjarig bestaan van het beroemde Parijs-akkoord, waar werd afgesproken onder een temperatuurstijging van 2 graden Celsius te blijven, het liefst zelfs maximaal 1,5 graad.

Dat is alleen haalbaar als we stoppen met uitstoten, zeggen die landen, en daar doen we nu te weinig voor. Vorige week concludeerde het Internationaal Energie Agentschap nog dat met de huidige koers de uitstoot van fossiele brandstoffen de komende decennia nauwelijks afneemt.

Vandaag zal meer duidelijk worden in hoeverre er beslissingen worden genomen over deze routekaart van fossiele brandstoffen. Interessant is wel dat er gisteren in de conceptversie van de eindtekst van het akkoord – vrijdag wordt er mogelijk een akkoord gesloten – ineens fossiele brandstoffen werden genoemd. Al was de formulering erover volgens de landen die actie willen nog te zwak.

Interessant is dat de milieuminister van Brazilië zich ook uitspreekt over fossiele brandstoffen. Brazilië is de negende grootste olieproducent ter wereld. De Braziliaanse president Lula is achter zijn minister gaan staan, en reist mogelijk vandaag naar Belém om de bijna 200 aanwezige landen toe te spreken.

Een klein fossiel succes is er op de top al geboekt: Zuid-Korea maakte bekend in 2040 te stoppen met kolen, een van de vervuilendste fossiele brandstoffen.