Vogelgriep raakt boeren financieel: ‘Binnen paar uur ben je pluimveehouder af’

• Sjoerd Verbiesen

  redacteur Economie

• Rutger Knol

  redacteur Economie

“Het is een loterij die je niet wil winnen.” Zo omschrijft Theo Coumans uit Nederweert de vogelgriepuitbraak. Zijn kalkoenenboerderij werd in 2022 getroffen door het virus. In een paar uur tijd werden 20.000 kalkoenen gedood en stond zijn bedrijf leeg. Een gebeurtenis die hem in behoorlijke onzekerheid duwde, want hij zat ook in één klap zonder werk.

Het vogelgriepseizoen is in volle gang. Gisteren bleken er besmettingen te zijn op pluimveebedrijven in Limburg en Overijssel, terwijl er al ruim een maand een landelijke ophokplicht is.

Voor Coumans begon het bij symptomen bij de kippen die hij niet vertrouwde. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit deed onderzoek naar de testmonsters die waren afgenomen en een kleine tien uur later kreeg hij het bericht dat zijn dieren vogelgriep hadden. “Vroeg in de ochtend kwamen al mensen om de ruiming voor te bereiden. Dat gaat heel snel. De dieren gingen weg, stallen werden ontsmet en daarna verzegeld. Binnen een paar uur ben je pluimveehouder af”, vertelt de Nederweertse veeboer.

Dan is het een lang traject voordat je als boer weer dieren in je stallen hebt, want je begint weer van voor af aan. De stallen moeten worden ontsmet, de mest moet worden verbrand en je moet weer nieuwe dieren krijgen. Die kosten betaal je als veehouder zelf.

Toch kan de sector een stootje hebben, vertelt sectoranalist René Veldman van de Rabobank. De prijs van vooral eieren, maar ook van vlees is gestegen. “Wereldwijd zijn de prijzen al een jaar goed. Er wordt meer geconsumeerd en daardoor stijgen de prijzen.”

Vogelgriep heerst niet alleen in Nederland, ook in andere landen zijn er uitbraken. De producenten van broedeieren – waar vleeskuikens uit komen – profiteren, want door de ruimingen is er wereldwijd een stijgende vraag naar nieuwe kuikens. “Een paar jaar terug stond die markt onder druk, want we hadden toen een overschot. Nu is dat juist andersom”, vertelt Veldman. De groei van de vraag leidt echter weer tot nieuwe problemen, want ook bij de kippen die de broedeieren leggen grijpt vogelgriep om zich heen.

Ondanks de goede jaren die de pluimveesector achter de rug heeft, blijft een ruiming een flinke kostenpost. De kosten die de overheid maakt voor de ruiming, komen grotendeels uit het zogenoemde Dierengezondheidsfonds. Dat werd eind jaren 90 opgezet nadat er een grote uitbraak was geweest van de varkenspest. Jaarlijks storten veehouders voor ieder dier dat ze houden een klein bedrag in het fonds.

In totaal is er voor pluimvee een bedrag van 97,8 miljoen euro gereserveerd. De kans dat dat budget wordt overschreden wordt heel klein geacht, zo’n 1 procent. Als het toch hoger uitvalt gaat de overheid bijspringen, zo staat in een Kamerbrief van vorig jaar.

Alle overige kosten die je maakt na de ruiming, moet je als veehouder zelf betalen. “Als je een pluimveebedrijf hebt met bijvoorbeeld legkippen, kan je pas weer na ruim twintig weken verder en kan je bedrijf dus bijna een half jaar stil komen te liggen”, vertelt Kees de Jong, voorzitter pluimveehouderij van landbouworganisatie LTO.

Tegen de kosten die door leegstand zijn ontstaan kun je je laten verzekeren, maar lang niet iedere ondernemer doet dat. “Allianz Agrar, een Duitse verzekeraar, is momenteel de enige verzekeraar die in Nederland dit soort verzekeringen aanbiedt”, legt Hein van de Worp uit, bemiddelaar van Allianz Agrar.

Hij ziet dat steeds meer ondernemers zich laten verzekeren. Dat komt onder andere doordat bedrijven groter worden. “De pluimveebedrijven houden meer dieren, dus de schade wordt groter als er vogelgriep aanwezig is”, ziet Van de Worp.

Het aantal afgesloten verzekeringen in Nederland is niet te vergelijken met een land als Duitsland. “Daar krijgen ondernemers onder meer korting op de hypotheekrente als ze een verzekering afsluiten. Ondernemers in Nederland zijn gewoon bereid om meer risico’s te nemen”, aldus Van de Worp.

Pluimveehouder Coumans is inmiddels gestopt, al had vogelgriep daar niets mee te maken. Wel hoort hij van andere boeren die gestopt zijn dat het jaarlijks rondgaande virus meespeelde bij hun besluit. “Ieder jaar komt die dreiging van de vogelgriep terug, maar of je ook getroffen wordt, daar is geen peil op te trekken”, vertelt Coumans.