Na ‘uitgestoken hand’ kan informateur Buma gaan puzzelen met partijen

• Guus Dietvorst

  redacteur Politiek

De VVD “staat klaar” om het gesprek aan te gaan, GroenLinks-PvdA ziet “voldoende aanknopingspunten” en JA21 gaat het stuk “nauwgezet bestuderen”. Zo reageren de meest genoemde potentiële coalitiepartners op de “uitgestoken hand” van D66 en CDA.

De komende dagen spreekt informateur Buma met alle partijen in de Tweede Kamer of die zich kunnen vinden in de plannen van Jetten en Bontenbal. Ook wil Buma van de partijleiders weten of ze in een coalitie zouden willen of “bereid zijn tot constructieve steun”.

Interessant is daarbij hoe VVD erin staat, omdat die partij onmisbaar is voor veel coalitievarianten. In het 17 pagina’s tellende document staat een aantal zaken waar de liberalen zich in kunnen vinden. Zo willen D66 en CDA stikstof aanpakken, investeren in de industrie, netcongestie aanpakken, de regeldruk voor bedrijven en woningbouw verminderen en het migratiebeleid strenger maken. Daar is de VVDook voor.

Een echt onaantrekkelijk punt voor VVD is het afbouwen van de hypotheekrenteaftrek. Voor die partij is dat in principe onbespreekbaar. Verder willen CDA en D66 rekeningrijden invoeren, vermogen meer belasten en losser begroten dan nu het geval is. Dat zijn geen hobby’s van de liberalen, maar overal kan over gepraat worden, benadrukken de auteurs van het stuk. “Het is nadrukkelijk geen eindpunt, maar een begin”, zei D66-leider Jetten.

VVD-leider Yesilgöz wil de komende tijd dan ook graag verder praten met D66 en het CDA. “In een volgende ronde zullen zaken moeten worden aangevuld en ingevuld.” Ze zegt onder meer te willen werken aan “concrete oplossingen” voor het vestigingsklimaat, de asielinstroom en koopkracht.

Mocht VVD aanhaken dan zouden de drie partijen een minderheidskabinet kunnen vormen. Die D66-VVD-CDA-combinatie lijkt op dit moment het meest voor de hand te liggen als uitkomst van de formatie. De VVD wil expliciet niet met GL-PvdA in een kabinet, D66 liever niet met JA21. De minderheidsvariant zou per thema steun kunnen zoeken bij GroenLinks-PvdA of JA21, zonder dat die partijen echt in de coalitie zitten.

Jetten en Bontenbal willen snel aan de slag:

Maar hoe kijken JA21 en GL-PvdA aan tegen de plannen die vandaag werden gepresenteerd? GL-PvdA-leider Klaver noemt het stuk “nog niet sociaal en groen genoeg”, maar zegt ook aanknopingspunten te zien. Wel noemt Klaver daar expliciet bij dat hij dan wil onderhandelen “over een meerderheidskabinet”. Het steunen van een minderheidsregering ziet GL-PvdA dus vooralsnog niet zitten.

Het harde migratiebeleid en bezuinigingen op zorg en sociale zekerheid zijn moeilijke punten voor GL-PvdA. Maar in de hoofdstukken wonen en stikstof van het D66-CDA-stuk zijn juist veel overeenkomsten te vinden. Ook wat betreft klimaat bewegen de twee partijen richting GL-PvdA, maar gezien de woorden van Klaver dat het “niet groen genoeg” is, zou hij daar nog wat bij willen onderhandelen.

Dan JA21. Partijleider Eerdmans reageerde vandaag dat hij het formatiestuk van D66 en CDA gaat lezen met speciale aandacht voor migratie, economie en veiligheid. In zijn korte verklaring herhaalde Eerdmans partijstandpunten zoals het “stevig indammen van de instroom” en “gericht investeren in onze economie en de veiligheid”.

Wat betreft migratie komt JA21 best aan zijn trekken in de plannen, behalve dat D66 en CDA de spreidingswet willen behouden. Dat wil de partij van Eerdmans niet. Dat de D66-CDA-combinatie net als het huidige kabinet inzet op kernenergie, past dan wel weer in het straatje van JA21.

Dat geldt niet voor meer Europese samenwerking op defensie. JA21 wil namelijk vooral minder Europa. Wat de partij van Eerdmans ook minder wil, is geld voor klimaat- en stikstofbeleid, maar ook daar komen de plannen van D66 en CDA JA21 niet tegemoet.

De komende dagen is het dus aan Buma om de coalitiepuzzel een beetje verder te brengen. Alle partijleiders komen bij hem langs. De informateur zegt te hopen dat ze in het document “een basis” zien om het gesprek aan te gaan en om samen te werken. “Ik ga ervan uit dat partijen die verantwoordelijkheid voelen.”

Jetten en Bontenbal hielden zich rond de presentatie op de vlakte over welke het kant op moet gaan. “Ik denk dat zowel partijen op links als rechts ermee uit de voeten kunnen”, zei de D66-leider. “Ik weet wat de verkiezingsprogramma’s van andere partijen zijn, maar ik weet niet hoe ze aan tafel komen”, zei de CDA-leider.

Volgende week dinsdag moet Buma met zijn eindverslag komen, met daarin aanbevelingen over het vervolg van de formatie.