Steeds meer landen betrokken bij de oorlog: ‘Zelfbeheersing is nu heel belangrijk’

• Geertruid Peene

  redacteur Online

De afgelopen drie dagen is het ene na het andere land betrokken geraakt bij de nieuwe oorlog in het Midden-Oosten, niet alleen in de Golf-regio, maar ook in Europa. In hoeverre is het onvermijdelijk dat zij worden meegesleurd?

Hoogleraar oorlogsstudies Frans Osinga verwacht niet dat de Golflanden zich actief zullen aansluiten bij de VS. “Dat heeft de VS niet nodig en zou de coördinatie alleen maar bemoeilijken, maar ze zijn al wel betrokken doordat de Straat van Hormuz wordt bedreigd, net als verschillende steden. En er zullen ook burgers omkomen.”

“We staan op een moeilijk en cruciaal punt”, zegt Midden-Oosten-deskundige Paul Aarts. “De eerste impuls is vaak: ‘Ik moet terugslaan, want mijn land is aangevallen.'” Zelfbeheersing is volgens hem nu heel belangrijk, want escaleren is makkelijker dan de-escaleren.

Aarts verwacht dat die vergeldingsdrang gevoeld zal worden in alle getroffen landen, maar hoort verschillende inschattingen van deskundigen uit de regio.

“De een zegt: we moeten alles op alles zetten om te de-escaleren. Een ander zegt: wellicht gaat Iran echt alle grote olie-installaties in de regio opblazen als het met de rug tegen de muur staat. Dan zakt de wereldeconomie in elkaar en dat heeft catastrofale gevolgen voor ons allemaal.”

Hieronder zie je een kaart waarop de aanvallen van de afgelopen dagen te zien zijn:

“Iran houdt zich nog in, zou je kunnen zeggen, maar nu al ontstaan er problemen voor de economische moderniseringsagenda van de Golfstaten. Denk bijvoorbeeld aan handel- en vliegroutes”, zegt Midden-Oosten-deskundige Erwin van Veen van Clingendael. “Hoe langer dit duurt, hoe groter het effect en de schade is in de Golfregio.”

Ook hij denkt dat de Golfstaten niet actief zullen meedoen. “Ik denk dat de Golfstaten niet snel offensief militair in actie komen, omdat hun energie-infrastructuur kwetsbaar is en de luchtverdediging niet optimaal functioneert, want daar komt nog het nodige doorheen.”

Bovendien dreigt er dan nog meer gevaar, zegt Van Veen. “Ik denk dat Iran, als het wil, veel grotere bombardementen kan uitvoeren op allerlei olie- en gasinstallaties en dan zijn ze in de Golf nog veel verder van huis.”

Het conflict dreigt zich ook verder uit te breiden, zegt Van Veen. “Behalve de Golfstaten is het duidelijk dat ook Libanon hierbij betrokken wordt, omdat Israël nog een rekening met Hezbollah heeft openstaan. Of dat ook geldt voor Irak, waar ook pro-Iraanse groepen actief zijn, zal afhangen van de duur van het conflict.”

De deskundigen wijzen erop dat de Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran weliswaar een schending van het internationaal recht vormen, maar dat veel Westerse landen dit lijken te accepteren.

“We weten allemaal dat dit in strijd is met het internationale recht”, zegt Osinga. Volgens hem kiezen de Europeanen “opportunistisch en strategisch” een positie. “Ook de Europeanen hebben er baat bij dat Iran geen nucleaire wapens krijgt en dat daar ten behoeve van de bevolking een ander regime komt.”

“Maar de manier waarop dat gebeurt, is niet elegant”, vindt hij, “en we moeten oppassen dat we Trumps manier normaal gaan vinden.”

Dat veel Europese landen alleen de vergeldingsaanvallen van Iran veroordelen en niet die van Israël en de VS komt onder meer voort uit wat we oriëntalisme noemen, aldus Aarts. “Wij zijn Westers, dus alles wat zich verzet tegen de Westerse hegemonie, en zeker een land als de Islamitische Republiek Iran, wordt no matter what afgekeurd.”

Bij Israël is dat vaak andersom, ziet hij. “Dat is de dubbele standaard in de politiek en dat geldt zeker ook voor Nederland.”

“Het eerste wat je zou moeten doen, is de Amerikaanse en Israëlische aanvallen veroordelen en dan de Iraanse aanvallen op civiele doelen. Dat Iran het recht heeft op tegenaanvallen, dat ligt vast in het oorlogsrecht”, zegt Aarts. “Het Iraanse regime is een bloeddorstig regime, maar dat geeft een ander land niet het recht om zich met de interne aangelegenheden te bemoeien.”

Osinga ziet nog een andere strategische overweging voor de Europese houding: “De Europeanen bekijken ook wat dit betekent voor de oorlog in Oekraïne. Er leven zorgen over de hoeveelheid afweerraketten die de lucht in moeten worden geschoten, die hadden ze liever naar Oekraïne gestuurd.”

De belangrijkste weg is nu de diplomatie, zegt Aarts. “Richting Israël zal dat een harde dobber worden, want dat heeft zijn zinnen gezet op het klein maken van Iran”, zegt hij. “Maar misschien is Trump wel beïnvloedbaar, want de Golfstaten zijn aantrekkelijke zakenpartners. Als die landen eraan onderdoor gaan, is dat allesbehalve profijtelijk voor de zakenman Trump.”