Hoe Keniaanse olifanten en boeren beschermd worden met drones

• 

  Elles van Gelder

  correspondent Afrika

Natuur- en faunabescherming in Kenia is een succesverhaal. Waar in het verleden veel olifanten werden gestroopt om hun ivoor, nemen hun aantallen nu juist weer toe. Goed voor de soort en voor het safaritoerisme. Maar het toenemende aantal olifanten brengt ook problemen met zich mee. Op zoek naar meer leefruimte maken ze het boeren lastig.

Emmanuel Kilianka Mwisi loopt over zijn maisveld. Een deel van zijn oogst ligt op de grond. Platgewalst door een kudde olifanten. Grote pootafdrukken staan in de modder. “Ze komen vooral ’s nachts. Ze hebben een kwart van mijn mais opgegeten. Olifanten zijn mooie dieren, maar het zijn mijn vrienden niet meer.”

Mwisi’s akker ligt aan de rand van een groot natuurpark. Het is een gebied waar steeds meer olifanten zijn gekomen. En een regio waar ook steeds meer landbouw wordt bedreven aan de randen van wildparken. Omdat hun natuurlijke leefgebied kleiner wordt, wandelen olifanten steeds vaker dorpen of landbouwgebieden binnen en vernietigen oogsten.

Soms zijn de confrontaties dodelijk. Mensen worden gedood door olifanten en op hun beurt worden olifanten slachtoffer van boze boeren die wraak willen nemen voor hun verlies aan oogst, of omdat er iemand in hun dorp door een olifant is verwond of gedood. Maar in het zuiden van Kenia, bij en rondom het nationale park Amboseli, lukt het steeds beter om mens en dier uit elkaar te houden.

In de controlekamer van de organisatie Big Life Foundation houden parkwachten een twintigtal olifanten in de gaten die een gps-halsband om hebben. Via een kaart op hun computer kunnen ze precies zien waar ze zijn. “Zie je die daar, dat is Collins”, wijst het hoofd van de beveiliging Francis Legei. “Die gaat vaak ’s nachts op rooftocht, vooral watermeloenen vindt hij lekker.”

Legei werkt al decennia in het natuurbehoud en beschermt 2700 olifanten in dit gebied. Ze proberen hier van alles om ze in het natuurpark te houden: hekken, greppels, lichten die lijken op leeuwenogen. Maar de olifanten zijn niet te stoppen.

Toch is er vooruitgang. In 2023 werden er vijf mensen gedood door een olifant in deze regio. Die olifanten laten de Keniaanse parkautoriteiten doorgaans inslapen om meer menselijke doden te voorkomen. In dat jaar werden er ook tien olifanten verwond door boeren, onder meer met speren. In 2025 kwamen er twee mensen om het leven, en raakten geen olifanten gewond. Ook schade aan gewassen is verminderd.

De doorbraak is het gebruik van drones, zegt Legei. Daarmee houden de autoriteiten vooral ook de olifanten in de gaten die geen gps-halsband hebben. Ze waarschuwen boeren en gemeenschappen als de olifanten dichtbij komen en gaan er met de drone op af.

De drones zijn uitgerust met een warmtebeeldcamera waardoor ze de olifanten ook ’s nachts kunnen zien, vertelt dronepiloot David Ntinina. Om middernacht staat hij in de bush. Hij is opgeroepen om een kudde olifanten te lokaliseren.

De beesten zijn door een hek tussen het natuurpark en de akkers gebroken. Hij gaat met de drone boven de olifanten hangen. De drone heeft lichten en zoemt. De olifant is bang en keert om. Zo drijft Ntinina hem terug naar het natuurpark.

Dat de drones zo goed werken, komt volgens hem vooral door het geluid. “We denken dat ze de zoemende propellers van de drone associëren met bijen en bang zijn om gestoken te worden. Zodra ik erboven ga hangen, keren ze direct om.” Soms is hij de hele nacht bezig in een groot gebied. De organisatie hoopt dat ze in de toekomst meer drones kunnen inzetten.

Toch is het ook niet meer dan een pleister, een noodmaatregel. “We zetten het in in terwijl we ook langetermijnplannen proberen te maken hoe olifanten en mensen het land kunnen delen, want het worden er steeds meer”, zegt hoofd beveiliging Legei. “We huren in toenemende mate ook land van boeren en verbouwen er dan geen gewassen op, maar laten dat juist natuur.”

Maar boer Mwisi, wiens mais deels was opgegeten, wil voorlopig door met landbouwen. “Dit is mijn stuk land, dit voedt mijn kinderen, ik kan niet zomaar ergens anders heen. Stuur me dat kleine vliegtuigje. Dat werkt en dan kan ik weer rustig slapen.”