NOS Nieuws•
Wie de instagrampagina van TimeOutDubai bekijkt, lijkt te zijn beland in een paradijs: een boulevard vol wolkenkrabbers en palmbomen, winkelend publiek in luxe warenhuizen, vrienden op het strand bij een ondergaande zon. ‘Dit is hoe Dubai er vandaag uitziet’, staat groot in beeld. Niets aan de video doet vermoeden dat op dezelfde dag ook meerdere Iraanse drones op Dubai zijn afgevuurd.
Ook makelaar Martins Abele vertelt graag aan zijn volgers dat ze in de Golfstaten niets te vrezen hebben: “Er is hier geen chaos of paniek, gewoon een doodgewone zaterdag.”
Een greep uit de video’s waarmee influencers een positief beeld van de Golfstaten neerzetten:
Dit laten influencers zien over de oorlog in het Midden-Oosten
Het is dit soort video’s die influencers in de Golfstaten de afgelopen dagen massaal via hun socialemediakanalen verspreiden. Ze schetsen een beeld van rust en veiligheid, van een oorlog met Iran lijkt amper sprake. Dat is heel anders dan de verhalen van reizigers die de afgelopen dagen terugkwamen uit de Golfstaten.
Bewuste mediastrategie
“Dubai en de andere Golfstaten zijn al langer bezig met een bewuste mediastrategie”, zegt Mark Deuze, hoogleraar mediastudies aan de Universiteit van Amsterdam in het NOS Radio 1 Journaal. “Media en entertainment zijn belangrijke speerpunten van hun beleid.”
Online beroemdheden spelen daarin een cruciale rol: “Het is aan hen om dat deel van de wereld neer te zetten als veilig, mooi, rijk en zeker een bezoek waard.”
Zo delen de Verenigde Arabische Emiraten zogenaamde Gouden Visa uit aan influencers die daar aan de slag willen. Wie zo’n visum bemachtigt, kan er de eerste tien jaar belastingvrij wonen en werken.
Daar vragen de VAE wel iets voor terug, want de content die influencers produceren moet aan strenge eisen voldoen. Zo mogen ze niets publiceren dat ‘de nationale eenheid of de sociale cohesie verstoort’, en mogen hun berichten niet ingaan tegen ‘de heersende waarden in de samenleving’. Wie zich niet aan die regels houdt, kan boetes van tienduizenden euro’s opgelegd krijgen of loopt het risico het land uit te worden gezet.
Voor influencers is het lang niet altijd duidelijk wat er wel en niet mag volgens de wet. Mediaregels zijn vaak vaag en breed geformuleerd, waardoor het soms gissen is naar wat er is toegestaan. Dus nemen velen van hen het zekere voor het onzekere.
“Het is geen directe censuur”, legt Deuze uit. “Het is niet zo dat iemand hen direct vertelt dat ze niet mogen zeggen dat er gebombardeerd wordt. Het werkt veel subtieler, bijvoorbeeld dat je visum kan worden ingetrokken als je geen positieve content plaatst.”
Dat werkt zelfcensuur in de hand. “Ze hebben een rijk leven te danken aan hun gratis inkomen in bijvoorbeeld Dubai. Dan ben je misschien toch minder geneigd om te zeggen: het is hier gevaarlijk, ik wil weg.”
Onderscheid tussen echt en nep
De meeste influencers laten weinig los over hun beweegredenen achter de video’s. Degenen die dat wel doen, ontkennen dat ze de video’s maken onder druk van de Golfstaten. Zo doet de Duitse realityster en sociale mediapersoonlijkheid Kim Virginia beschuldigingen van censuur af als völliger Quatsch, totale onzin.
Deuze merkt op dat de positieve video’s juist ook veel kritiek opleveren. Zo vragen veel volgers zich in hun reacties openlijk af of op de accounts wel de waarheid verteld wordt. “Zij weten dat het daar nu juist wel gevaarlijk is, daardoor krijgen de video’s ook een soort pastiche-karakter.”
Desondanks circuleren de video’s op dezelfde platforms waar ook nieuwsorganisaties te vinden zijn en dat maakt het voor kijkers lastiger om echt van nep te onderscheiden. “Dat gevecht kun je eigenlijk alleen maar winnen als je alles bijhoudt”, zegt Deuze. “Maar dat is als mens onmogelijk. Uiteindelijk komt de waarheid dus toch vooral tot stand in de gesprekken die we hier met elkaar over hebben.”
