Wormen blijken belangrijkste oorzaak van PFAS in eieren van hobbykip

• Sarah Bürmann

  redacteur Binnenland

De PFAS in eieren van hobbykippen komt voor een groot deel uit wormen. Dat blijkt uit onderzoek van het RIVM. Kippen die buiten lopen, leggen eieren met de meeste PFAS. Dat komt doordat ze ‘verontreinigde’ wormen eten.

Het RIVM besloot onderzoek te doen nadat de NOS twee jaar geleden had aangetoond dat hobbykippeneieren in het hele land grote hoeveelheden PFAS kunnen bevatten. Het onderzoek richtte zich op de herkomst van de PFAS, een verzamelnaam voor duizenden chemische stoffen die schadelijk zijn voor de gezondheid van mensen en het milieu.

Dat vooral wormen de boosdoener zijn, konden de onderzoekers concluderen doordat de wormen uit de tuinen waar kippen scharrelden veel PFAS bevatten. De PFAS-soorten in de wormen kwamen bovendien overeen met die in de eieren. Andere bodemdieren hebben mogelijk ook veel PFAS in zich.

“Doordat er overal in Nederland helaas een beetje PFAS in de bodem zit, zit het ook in de wormen”, legt Joke Herremans van het RIVM uit. PFAS wordt gebruikt in uiteenlopende producten zoals regenkleding, pannen en blusschuim. Het spul zit ongeveer overal in: het milieu, ons eten, het drinkwater en moedermelk. Het probleem met de schadelijke stoffen is dat ze niet of nauwelijks afbreken.

“Wormen zitten continu onder de grond in de aarde en de PFAS uit de aarde bindt sterk aan de wormen”, vervolgt Herremans. De stof stapelt zich als het ware op in de wormen, waardoor de concentratie in die diertjes veel hoger is dan in de aarde om ze heen.

De ‘regenwormtheorie’ was in 2024 al een van de mogelijke verklaringen, maar er was alleen lokaal onderzoek naar gedaan.

Het RIVM adviseerde vorig jaar net voor Pasen om geen eieren van hobbykippen meer te eten, omdat met PFAS vervuilde eieren door het hele land bleken voor te komen. Als je te veel PFAS binnenkrijgt, kan dat slecht zijn voor de gezondheid. Dat geldt met name voor kinderen en mensen met een zwakker immuunsysteem.

Dat advies is ongewijzigd, zegt Herremans. “Meestal denken we als RIVM: laten we geen paniek zaaien. Maar er zit echt heel veel PFAS in die eieren. Als je pech hebt, kun je met drie eieren net zoveel PFAS binnenkrijgen als met een jaar eten en water drinken.”

Dat mensen die eieren beter in de restafvalbak kunnen gooien, voelt tegenstrijdig, zegt Herremans. “Je wil zuinig zijn met voedsel, je wil het niet verspillen en je wil je kippen een goed leven geven. En dan blijkt dat het beter is die eieren te laten liggen.”

Ze benadrukt dat iedereen vrij is om eieren van hobbykippen te eten, maar “in de winkel heb je een alternatief waar minder PFAS in zit”.

Kippen die eieren leggen voor de commerciële markt komen minder buiten en kunnen dus ook niet of nauwelijks wormen eten. Zo kan het dat die eieren wel onder de wettelijke PFAS-norm blijven, verklaart Herremans. De NVWA controleert steekproefsgewijs of deze ‘commerciële’ eieren niet te veel PFAS bevatten.

“Door dit inzicht hebben mensen een keuze”, zegt Herremans. “Je kan ervoor kiezen om je eieren te laten liggen of je kunt je kippen op een andere manier houden.”

Precies dat is de specialiteit van Sible Westendorp van dierenartsenpraktijk Kippendokter. Hij heeft de dieren van duizenden hobbymatige kippenhouders behandeld.

Volgens Westendorp is het vrij simpel: “Hoe natuurlijker de tuin, hoe slechter het is.” Dat lijkt ook tegenstrijdig: hoe meer plantjes en groen, hoe meer wormen met PFAS er zitten die een kip kan eten. Een “kale woestijn” is beter als je minder wormen wil, aldus Westendorp.

“Als je wel zo’n bioactieve tuin hebt, zou ik de kippen alleen aan het einde van de dag een paar uur buiten laten.” ’s Ochtends is de tuin vaak nog nat en is het net nog donker geweest. Wormen houden van nat en donker, dus zitten ze in de ochtend vaak nog boven de grond.

Een andere tip van ‘kippendokter’ Westendorp is een “wormonvriendelijke ren”. Daarvoor maak je een afdak boven het kippenhok. Zo blijft de bodem droog en daar houden wormen niet zo van. Hij raadt ook aan de bodem af te dekken met worteldoek of een verharding te maken en die met houtsnippers of zand te bedekken.