Aantal Nederlanders dat overlijdt door euthanasie in 25 jaar vervijfvoudigd

Het aantal mensen dat overlijdt door euthanasie is in 25 jaar tijd gestegen van 2000 naar bijna 10.000 per jaar. Dat komt door meerdere maatschappelijke factoren, zoals vergrijzing, het aantal mensen dat langer met chronische aandoeningen leeft en een sterkere nadruk op eigen keuze.

Dat blijkt uit onderzoek van het Radboudumc, het UMC Utrecht en Amsterdam UMC. Zij deden in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid onderzoek naar de stijging van het aantal euthanasiemeldingen in Nederland. De wetenschappers baseerden zich op eerdere onderzoeken en interviews met burgers en zorgprofessionals.

Bijna 10.000 mensen in Nederland overleden in 2024 door euthanasie. In de meeste gevallen waren het mensen die al langer kampten met lichamelijke aandoeningen, zoals kanker of long- en vaatziekten. De meeste mensen die in 2024 euthanasie kregen, waren tussen de 70 en 80 jaar oud.

De toename is volgens de onderzoekers deels toe te schrijven aan de tendens dat mensen tegenwoordig meer de nadruk leggen op hun eigen wensen en keuzes. Ook de seculariserende samenleving speelt een rol. Zo zijn de opvattingen over lijden aan het einde van iemands leven over de jaren heen veranderd, en is er meer aandacht gekomen voor kwaliteit van leven en sterven.

Ook staat in het onderzoek dat euthanasie steeds zichtbaarder, bespreekbaarder en breder aanvaard is. Dat komt onder meer door aandacht in de (sociale) media en extra patiëntenvoorlichting. Onder meer de duo-euthanasie van oud-premier Dries van Agt en zijn vrouw leidde vorig jaar tot veel publieke aandacht in de media.

Ook bespreken zorgprofessionals de optie voor euthanasie steeds vaker met hun patiënten. De beroepsrichtlijnen van artsen zijn gedetailleerder geworden en kennis over euthanasie is door scholing toegenomen.

“Tegelijkertijd blijft euthanasie gelden als bijzonder medisch handelen en ervaren veel artsen de uitvoering als moreel zwaar, emotioneel belastend en tijdsintensief”, zegt zorgethicus en hoofdonderzoeker Els van Wijngaarden van het Radboudumc.

Het percentage euthanasie ten opzichte van alle sterfgevallen in Nederland is flink gestegen: van 1,6 procent in 1999 naar 5,8 procent in 2024. Dat betekent dat euthanasie nu bijna vier keer zo vaak voorkomt als doodsoorzaak als 25 jaar geleden.

Dat komt doordat het aantal mensen dat terminaal ziek is, zoals aan kanker, is gestegen. Dat hangt weer samen met het feit dat de bevolking ouder wordt. Kanker ligt nog altijd het vaakst ten grondslag aan euthanasie, maar het relatieve aandeel is flink gedaald: van 90 procent in 1999 naar 54 procent in 2024.

Daarnaast wordt vaker euthanasie verleend bij chronische ziekten, psychische aandoeningen en dementie. Ruim 400 mensen (4,3 procent) die in 2024 kozen voor euthanasie, hadden een vorm van dementie. In 219 gevallen kozen mensen voor euthanasie vanwege een of meer psychische aandoeningen. Die groep wordt elk jaar iets groter.

Bij mensen met psychische aandoeningen en vergevorderde dementie wordt euthanasie als complex en controversieel gezien. Veel zorgprofessionals en ervaringsdeskundigen in het rapport pleiten daarom voor grote terughoudendheid bij deze groep.

Nieuwsuur besteedde vorig jaar aandacht aan euthanasie door psychisch lijden:

In de periode tussen 1999 en 2024 bleef de verhouding man-vrouw vrijwel gelijk. De meerderheid van de mensen die voor euthanasie kiezen, sterven thuis.

Sinds 2002 is euthanasie en hulp bij zelfdoding in Nederland onder voorwaarden toegestaan, zoals vastgelegd in de euthanasiewet(opent in nieuw venster). Zo verloopt een euthanasie-aanvraag altijd via een arts, die samen met de patiënt en een tweede arts het verzoek beoordeelt. In Nederland kan iemand euthanasie aanvragen die uitzichtloos en ondraaglijk lijdt.

In 2020 is er ook onderzoek gedaan naar waarom mensen vaker voor euthanasie kiezen. Uit dat onderzoek blijkt dat de toename van euthanasie samenhangt met een samenspel van factoren, zoals vergrijzing, het toegenomen draagvlak voor euthanasie binnen de Nederlandse bevolking en de komst van het Expertisecentrum Euthanasie in 2012.

De onderzoekers geven aan dat de stijging van euthanasie de afgelopen 25 jaar op zichzelf niet zorgelijk is. Ook de deelnemers aan het onderzoek zeggen dat de stijging een logisch gevolg is van het meebewegen met maatschappelijke veranderingen. Veel deelnemers uiten hun vertrouwen in het huidige systeem in Nederland.