Aantal plaknachten verschilt per regio: ‘nachthitte onderbelicht onderdeel hittegolven’

• Egbert Minnema

  datajournalist Bureau Regio

Na een hete dag snakken de meeste mensen naar verkoeling in huis, maar dat wordt lastig als het ’s nachts nauwelijks afkoelt en het een ‘plaknacht’ in bed wordt.

Gemiddeld zijn er in Nederland zo’n zes tropische nachten per jaar, maar de regionale verschillen zijn groot, blijkt uit een analyse van cijfers van de Klimaateffectatlas door de regionale omroepen in samenwerking met NRC.

In Zuid-Limburg zijn er plekken met vijftien plaknachten gemiddeld, en ook de Randstad telt er naar verhouding veel. Noord-Nederland ligt veelal onder het gemiddelde. Ook is er verschil tussen stedelijke en plattelandsgebieden.

Binnensteden veranderen op warme dagen in ‘hitte-eilanden’. ’s Nachts is dit fenomeen nog groter dan overdag. “Woningen kunnen daardoor minder effectief gekoeld worden door ventilatie”, zegt Marjolein van Esch, stedelijk microklimaat-onderzoeker van de TU Delft.

“Dit hangt af van het verschil in luchttemperatuur tussen binnenshuis en buitenshuis. Hoe groter dat verschil, hoe makkelijker het koelen gaat. Door het stedelijk hitte-eilandeffect is dat temperatuurverschil kleiner.”

“Nachthitte is een onderbelicht onderdeel van hittegolven”, zegt Lisette Klok, onderzoeker bij stichting Climate Adaptation Services, de organisatie achter de Klimaateffectatlas.

De temperatuur in de nacht heeft flinke invloed op hoe goed mensen om kunnen gaan met hitte overdag. Als het ’s nachts warm blijft, slapen mensen vaak slechter, waardoor ze overdag minder goed functioneren. Bovendien kunnen woningen dan minder goed afkoelen, waardoor de hitte binnen zich steeds verder kan opstapelen.

Als dat gebeurt, kan dat tot vervelende situaties leiden. Zo werd de bovenverdieping van het verzorgingshuis De Taling in Den Bosch eind juni ontruimd, omdat de temperatuur onder het glazen dak te hoog opliep. Sommige bewoners en medewerkers kregen medische klachten(opent in nieuw venster).

Bewoners werden naar gekoelde ruimtes gebracht en brachten daar een paar dagen door. Inmiddels zijn er airco’s en ventilatoren in het gebouw geplaatst, laat een woordvoerder weten. “Niet op iedere kamer, dat is niet te doen, maar de koelte verspreidt zich wel door het gebouw.”

Het is nu “behapbaar”, zegt ze. “Daarnaast houden we ons aan het hitteprotocol. Kwetsbare bewoners houden we scherper in de gaten. En we zijn er alert op dat iedereen voldoende drinkt.”

Ook in Raalte moesten bewoners van een woonzorgcentrum geëvacueerd worden. Bij RTV Oost(opent in nieuw venster) liet de betreffende zorgorganisatie Carinova weten dat de hitte tot problemen leidde. Zo vielen installaties tijdelijk uit en kwam een lift stil te staan. “Op sommige momenten was het nodig om bewoners tijdelijk in koelere ruimtes op te vangen”, aldus de organisatie bij de omroep.

Het luchtbehandelingssysteem zou sinds vorig jaar al niet goed werken. Carinova gaf aan dat sprake was van een uitzonderlijke situatie. “Veel gebouwen zijn ontworpen voor een ander klimaat”, zegt een woordvoerder nu. “De klimaatsystemen zijn deze zomer op sommige locaties tot het uiterste getest.”

Sinds de problemen begin juli zijn tijdelijke mobiele airco’s geplaatst.

“Warmteregulatie werkt bij ouderen minder goed dan bij jongeren”, zegt Jacqueline de Groot, voorzitter van Verenso, de beroepsvereniging van specialisten ouderengeneeskunde. “Ouderen zijn minder goed in staat om te zweten. Daarnaast drinken ze vaak te weinig, omdat ze minder dorst ervaren, en soms ook omdat ze vergeten om te drinken.”

Dat juist in verpleeghuizen mensen kwetsbaar kunnen zijn voor hitte, vindt De Groot niet zo vreemd. In een verpleeghuis verblijven de kwetsbaarste ouderen. “Bij hen is sprake van een wankel evenwicht, er hoeft maar één ding niet goed te gaan of dat evenwicht raakt verstoord en dan kunnen mensen overlijden.”