Aftellen naar exitpoll Saksen-Anhalt, heel Duitsland kijkt gespannen mee

• Chiem Balduk

  correspondent Duitsland

In Saksen-Anhalt kan nog tot 18.00 uur worden gestemd voor verkiezingen die in heel Duitsland worden gevolgd. Bij de deelstaatverkiezingen zal de rechts-radicale Alternative für Deutschland (AfD) naar verwachting de beste uitslag ooit boeken.

Door het kiesstelsel is zelfs een absolute meerderheid denkbaar, waarmee de partij alleen kan regeren. In peilingen is de AfD al maanden twee keer groter dan de nummer twee, de CDU van bondskanselier Merz.

Om 18.00 uur publiceert de Duitse publieke omroep een exitpoll, een eerste indicatie van de uitslag op basis van een peiling onder kiezers. Als meerdere partijen rond de kiesdrempel eindigen, kan het nog ongewis zijn of de AfD de absolute meerderheid haalt. In de nacht wordt een voorlopige uitslag verwacht.

De AfD in Saksen-Anhalt is volgens de veiligheidsdienst extremistisch, vanwege xenofobische retoriek en de verbinding met extreemrechtse organisaties. De partij wil asielrechten inperken en inzetten op ‘remigratie’. Verder belooft de AfD te stoppen met lhbti-voorlichting, die de partij omschrijft als het “promoten van seksuele afwijkingen”, en met de financiering van de publieke omroep, “anti-Duitse” cultuur en kerkelijke organisaties.

De partij is van oudsher sterk in Oost-Duitsland, maar heeft nooit geregeerd. Alle middenpartijen wijzen iedere vorm van samenwerking met de AfD af. Andersom sluit AfD-leider Ulrich Siegmund een coalitie uit. Hij wil uitsluitend alleen regeren.

De partij wordt in Saksen-Anhalt in alle peilingen boven de 40 procent gepeild. Dat kan genoeg zijn voor meer dan de helft van de zetels, als meerdere partijen de kiesdrempel van 5 procent niet halen. Dat lijkt te gebeuren met de huidige regeringspartij FDP, maar ook de SPD en de Groenen peilden de afgelopen maanden net boven de kiesdrempel.

Bij recente verkiezingen in Oost-Duitsland ontstond in campagnes vaak een tweestrijd tussen de AfD en de grootste middenpartij. Door een strategische stem op CDU of SPD (afhankelijk van de deelstaat) voorkwamen kiezers dat de AfD de grootste werd. Bij de vorige stembusgang in Saksen-Anhalt scoorde de CDU daardoor bijna 10 procentpunt hoger dan kort voor de stembusgang werd gepeild.

In Saksen-Anhalt is de afstand in de peilingen met de nummer twee zo groot dat deze dynamiek ditmaal ontbreekt. Nu hopen kleine partijen op een omgekeerd effect. Als zowel SPD als de Groenen door strategische stemmen de kiesdrempel halen, raakt een absolute meerderheid voor de AfD uit zicht.

Ook de populistische, Ruslandgezinde BSW schommelt net onder de kiesdrempel. Mocht die partij de kiesdrempel halen, kan dat juist positief voor de AfD uitpakken. BSW heeft aangegeven liever een AfD-premier te accepteren, dan een CDU-regering in het zadel te helpen. Mede hierom is een grote scheuring in de partij ontstaan.

Als de AfD niet de absolute meerderheid haalt, moeten waarschijnlijk alle andere partijen samenwerken. Dat idee stort de CDU nu al in interne onenigheid. De partij sluit namelijk ook samenwerking uit met Die Linke, als opvolger van de communistische DDR-partij SED. Er ligt landelijk een partijbesluit dat een coalitie met zowel AfD als Die Linke verbiedt.

In de deelstaten Saksen en Thüringen regeert de CDU in een minderheidscoalitie, waarbij Die Linke vanuit de oppositie soms plannen steunt. In Saksen-Anhalt zal Die Linke vermoedelijk cruciaal zijn voor meerderheden en een betere onderhandelingspositie krijgen.

Toenadering tot Die Linke zal de christendemocraten splijten. Binnen de CDU klinken al stemmen om daarom met wisselende meerderheden te gaan werken, inclusief de AfD. Dat zou een breuk betekenen met de zogeheten Brandmauer, de afspraak om nooit met rechts-radicalen samen te werken. Onzeker is of de landelijke CDU-partijleiding dat zal accepteren.

De AfD heeft voor de verkiezingsdag al twijfels gezaaid over een eerlijke stembusgang. Volgens lijsttrekker Siegmund zijn er “meerdere gevallen van fraude” in Saksen-Anhalt bekend. Het enige genoemde voorbeeld is een incident bij gemeenteraadsverkiezingen in 2014. Ook het stemmen per post is herhaaldelijk verdacht gemaakt.

De partij roept aanhangers op bij tellingen aanwezig te zijn, samen met de extreemrechtse Identitaire Beweging. De vraag is daarom of de AfD een tegenvallende uitslag zal accepteren.