Ambtenaren staken om nullijn, ‘schoonmakers en cipiers hebben zware baan’

Rijksambtenaren leggen vandaag opnieuw hun werk neer, uit protest tegen de bevriezing van hun salarissen. Die ‘nullijn’ werd aangenomen door het vorige kabinet en wordt door het nieuwe kabinet niet teruggedraaid.

Door de maatregel krijgen ambtenaren die in dienst zijn van de rijksoverheid er dit jaar geen geld bij. De vakbonden zijn daar boos over en organiseerden eerder dit jaar al een aantal kleine stakingen. De gevolgen bleven toen beperkt.

Bij de staking van vandaag wordt een grotere opkomst verwacht. Daarom zijn alle debatten en activiteiten in de Tweede Kamer afgelast.

Nederland telt 160.000 rijksambtenaren. De vakbonden benadrukken dat vooral medewerkers van uitvoeringsorganisaties zoals de Belastingdienst en de Dienst Justitiële Inrichtingen hard worden geraakt door de nullijn. “Deze organisaties kampen al jaren met hoge werkdruk en personeelstekorten”, zeggen ze.

Onder anderen medewerkers van de Rijksschoonmaakorganisatie (RSO) leggen 24 uur het werk neer, waardoor een deel van de overheidsgebouwen niet of nauwelijks schoon wordt gemaakt. Ook medewerkers van de Belastingtelefoon, DUO, IND en de douane staken.

“Binnen de ambtenarij zijn er best grote verschillen in salarissen en werkomstandigheden”, zegt Dennis Baegen, bestuurder van vakbond CMHF Overheid. “Bij de douane, de gevangenismedewerkers en de schoonmakers is de werkdruk hoog. Het is fijn als die groep daar ook voor gewaardeerd wordt en hun salaris gewoon meestijgt met de inflatie.”

Ook oud-topambtenaar en emeritus hoogleraar arbeidsverhoudingen Roel Bekker is kritisch op de nullijn. “Over het algemeen zijn de arbeidsomstandigheden van ambtenaren niet slecht, maar het hangt wel van de functie af. Er zijn ambtenaren die redelijk makkelijk werk hebben en daar prima voor betaald krijgen, maar er zijn ook ambtenaren die heel zwaar werk doen.”

Volgens Bekker zijn dat regelmatig ambtenaren die in de lagere salarisschalen zitten en dus “echt geen megasalaris verdienen”. De salarissen van hoge ambtenaren zijn volgens Bekker door de balkenendenorm “prima, maar niet extreem hoog.”

Toch verwacht Bekker niet dat de nullijn ertoe leidt dat ambtenaren massaal op zoek gaan naar een andere baan. “Die baan moet er dan namelijk wel zijn en sommige ambtenaren doen best specialistisch werk. Daarnaast zijn de secundaire arbeidsvoorwaarden, zoals verlofregelingen, bij de overheid nog altijd beter geregeld dan in andere sectoren.” Op de langere termijn kan het uitblijven van een inflatiecorrectie volgens Bekker wel gevolgen hebben voor de wervingskracht van de overheid.

Maar rijksambtenaren zitten er al best warmpjes bij, vindt Zeger van der Wal, hoogleraar bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. “In de afgelopen jaren zijn al forse salarisverhogingen doorgevoerd.” Zo verdienen jonge beleidsmedewerkers bij ministeries meer dan bij adviesbureaus, weet Van der Wal.

Ook in vergelijking met andere landen verdienen Nederlandse topambtenaren vrij veel, volgens hem. “Alleen in landen als Zwitserland, Singapore en Australië liggen salarissen hoger.” Hij benadrukt dat het gaat om de hoogste schalen van topambtenaren, maar dat gevangenisbewaarders en schoonmakers het niet breed hebben. “Daar mag de overheid wel kritischer naar kijken.”