Arme Hongaarse kiezers worden betaald om Fidesz te stemmen

• 

  Christiaan Paauwe

  correspondent Midden- en Oost-Europa

Of mensen hier geld krijgen voor hun stem? Nee, op de rommelmarkt van Tiszabura op het Hongaarse platteland houden de verkopers vol dat dit echt niet gebeurt. Het zou allemaal een complot zijn van de oppositie om de partij van Viktor Orbán in diskrediet te brengen.

De meeste mensen hier hebben geen zin om met journalisten te praten. De meerderheid is Roma en er is te veel wantrouwen. Maar de 27-jarige Robert wil zijn verhaal wel kwijt.

Hij komt in een rode Suzuki langsrijden, maar stopt om te vertellen hoe het zit. Natuurlijk stemt hij Fidesz. “Ze hebben heel veel gedaan voor families en jonge mensen. Zodat ze huizen kunnen kopen met leningen, noem maar op”, zegt Robert. “We hebben veel financiering hier van de staat gekregen”.

Dat blijkt ook uit de nieuwe weg door het dorp waaraan gewerkt wordt. Dit is de wortel die Fidesz de kiezers voorhoudt. Dorpen die de partij steunen, krijgen subsidies. Plekken waar Fidesz niet de dienst uitmaakt, hebben volgens critici grote moeite om geld te krijgen van de overheid. Maar het gaat nog veel verder. Want in een documentaire werd onthuld dat inwoners van armere dorpen zoals Tiszabura op grote schaal omgekocht worden voor hun stem.

De film De Prijs van een Stem kwam twee weken geleden uit en is al twee miljoen keer bekeken. Documentairemaker Áron Tímár is overweldigd door alle aandacht. Het was een praktijk waar al langer over gesproken werd, maar die niet eerder zo uitgebreid werd blootgelegd.

Tímár en zijn collega’s spraken met hooggeplaatste figuren, onder meer bij de politie, en lokale ‘fixers’ die voor de betalingen zorgden. Dit gebeurde bij eerdere verkiezingen ook al, zelfs voordat Orbán aan de macht kwam. Alleen zou Fidesz deze praktijk nog verder hebben uitgebreid.

Vorige zomer zou een plan zijn opgetuigd om deze verkiezingen maar liefst 500.000 stemmen te ronselen. “Dat is significant, zeker als de uitslag dicht bij elkaar ligt”, zegt Tímár buiten zijn kantoor in Boedapest tegen de NOS. “Dit kan net het verschil maken.”

Correspondent Christiaan Paauwe maakte afgelopen week een reportage over de campagnes van de kandidaten:

Naar verwachting zullen tussen de vijf en zes miljoen mensen stemmen zondag. Oppositiekandidaat Péter Magyar staat met zijn Tisza-partij zo ver voor in de peilingen, dat Tímár alsnog verwacht dat hij zal winnen.

Tímár was vroeger activist en heeft zich met een nieuwe actiegroep gericht op verkiezingsintegriteit. Uit hun onderzoek blijkt dat mensen in arme dorpen enkele tientallen euro’s krijgen voor een stem, of een zak aardappelen, of zelfs drugs.

Naast de spreekwoordelijke wortel, wordt in dorpen zoals Tiszabura ook de stok gehanteerd, zegt Tímár. Kiezers die Fidesz niet steunen kunnen bijvoorbeeld hun baan verliezen.

De aanpak past in een breder patroon van stappen waarmee het speelveld naar de hand van Fidesz is gezet. De meeste grote tv-stations en kranten zijn overgenomen door vrienden van Orbán.

Overheidsgeld wordt gebruikt voor posters die officieel niet over de verkiezingen gaan, maar toevallig wel politieke aanvallen op Oekraïne of steun voor Orbán afbeelden. Zijn de verkiezingen zondag wel democratisch te noemen? “Dat wel, maar ze zijn niet eerlijk”, zegt Tímár. “Dit is niet Rusland. Maar ook geen Oostenrijk.”

Volgens Géza Vavrik, voormalig burgemeester in Tiszabura, is het een bekende praktijk. Op de markt wordt hij uitgefloten omdat hij een aanhanger van oppositieleider Magyar zou zijn. Maar zelf zegt hij dat hij onafhankelijk is.

Bij vorige verkiezingen vroegen volgens hem 700 mensen om hulp bij het stemmen, zegt Géza. Dat terwijl misschien tien of twintig niet kunnen lezen en schrijven. “De persoon die mee mag als vertegenwoordiger, kan kijken of ze stemmen zoals is afgesproken. Zodra dat is gebeurd, wordt deze kiezer betaald.”