Australië in race tegen klok om unieke vogelsoorten te redden van dodelijke vogelgriep

• Meike Wijers

  correspondent Australië en Nieuw-Zeeland

Australië gaat kwetsbare vogels vaccineren tegen de vogelgriep om te voorkomen dat unieke soorten uitsterven. Het plan is om vogels in gevangenschap, onder meer in dierenparken en fokprogramma’s, te beschermen tegen het H5N1-vogelgriepvirus dat sinds kort in het land is.

“We weten dat we de verspreiding van de H5-vogelgriep onder wilde vogels niet kunnen stoppen, maar we kunnen wel actie ondernemen om de kwetsbaarste soorten te beschermen”, zei minister voor landbouw Julie Collins op een persconferentie.

Deskundigen noemen het ook wel een ‘Ark van Noach’-programma; het idee om de reservepopulaties van bedreigde vogels in gevangenschap te beschermen, zodat ze niet uitsterven en later eventueel weer in het wild kunnen worden uitgezet. Een race tegen de klok om unieke Australische diersoorten te redden. “Het is een soort verzekeringspolis”, zegt hoogleraar veterinaire volksgezondheid en voedselveiligheid Michael Ward van de Universiteit van Sydney aan de telefoon.

Met de aankomst van het dodelijke H5N1-virus in Australië half juni en iets later ook Nieuw-Zeeland heeft de vogelgriep nu alle continenten ter wereld bereikt. Vorige week vond in Australië de eerste massale sterfte plaats door de vogelgriep. Ongeveer vijftig besmette grote kuifsterns werden dood aangetroffen op het eiland Baudin Rocks voor de kust in het zuidoosten van het land. Inmiddels zijn in Australië zeker 230 gevallen vastgesteld.

Dat is slecht nieuws voor de vele unieke diersoorten die het continent rijk is. Volgens onderzoek door de regering(opent in nieuw venster) loopt één op de vijf Australische vogel- en zoogdiersoorten een hoog, zeer hoog of extreem risico op uitsterven door het vogelgriepvirus. Vijf vogelsoorten zijn nu al zo goed als ten dode opgeschreven. De veronderstelling is dat de Witbuikfregatvogel, de Salvinstormvogel en de Kleine Noddy van de Hotman Albrolhos-archipiel uitsterven als ze in aanraking komen met het virus.

De Australische regering heeft 2 miljoen Australische dollar (ruim 1,2 miljoen euro) opzijgezet voor het vaccinatieprogramma, al is dat slechts genoeg voor zo’n 1500 doses van het vaccin. Het vaccin kost meer dan 1300 Australische dollar (794 euro) per dosis, en er zijn twee doses nodig om effectief te zijn. “Dit moet een van de duurste vaccins ter wereld zijn”, zegt Ward. Het is volgens de hoogleraar daarom slechts een druppel op een gloeiende plaat. “Maar helaas is er weinig meer dat ze kunnen doen.”

Men maakt zich niet alleen zorgen om unieke vogelsoorten, het virus kan ook overslaan op andere dieren. Zo lopen ook de bedreigde Tasmaanse duivel, buidelmarters, zeehonden en dolfijnen gevaar. In oktober vorig jaar was er al een massale sterfte van zeeolifantenpups op Heard Island, een zeer afgelegen, subantarctisch eiland in de Zuidelijke Oceaan dat officieel bij Australië hoort. Volgens onderzoekers stierf driekwart van de totale populatie zeeolifanten waarschijnlijk door het dodelijke vogelgriepvirus. Ook pinguïns waren slachtoffer.

Een massale vaccinatie van wilde vogels heeft volgens milieuminister Murray Watt weinig zin. “Het is al moeilijk genoeg om een wilde vogel een keer te vangen, laat staan twee keer”, zei hij tijdens de persconferentie.

Toch wordt dat in Nieuw-Zeeland wel geprobeerd. In dit land met een enorme diversiteit aan unieke vogelsoorten zit de angst voor het virus er goed in. Afgelopen maand werd het H5N1-virus vastgesteld bij een subantarctische grote jager die werd aangetroffen op een strand in de hoofdstad Wellington, even later ook bij een Pacifische bruine kiekendief. Hier is men begonnen met het vaccineren van de kwetsbaarste vogels, zoals de takahe en de kakapo. Tot nu toe zijn een kleine tweehonderd wilde vogels ingeënt.

Dat het virus in aantocht was naar het continent op het zuidelijk halfrond werd al langer gevreesd. Toch is de komst van de vogelgriep in Australië een enorme klap, want de natuur staat hier al jaren enorm onder druk. Het land heeft zelfs het hoogste uitstervingspercentage voor zoogdieren ter wereld.

Hoewel men grotendeels machteloos staat tegenover het virus, is er volgens hoogleraar Ward nog genoeg te doen. “Er moet iets gedaan worden tegen aaseters en verwilderde, invasieve diersoorten die het virus snel kunnen verspreiden”, zegt hij. Ook moeten de karkassen van dode dieren verwijderd worden, om verspreiding te voorkomen. Pluimveehouderijen worden al streng in de gaten gehouden, mogelijk volgt een ophokplicht.

Daarbij stelt de hoogleraar dat diersoorten ook in bredere zin beter beschermd moeten worden. “Tegen de vogelgriep kunnen we weinig doen, daarom is de bescherming van diersoorten tegen andere gevaren des te belangrijk.”