NOS Nieuws
De leesvaardigheid van Nederlandse jongeren daalt verder. Bijna 40 procent van de 15-jarigen kan niet goed genoeg lezen om mee te komen op school. Dat blijkt uit het internationale onderzoek PISA, dat in 2025 werd uitgevoerd.
De gebrekkige leesvaardigheid van een groot deel van de 15-jarigen heeft als gevolg dat zij niet goed genoeg kunnen lezen om te functioneren in de maatschappij. Ze riskeren laaggeletterd de middelbare school te verlaten.
Leesvaardigheid daalt al langer
De daling van de leesvaardigheid van jongeren is jaren geleden ingezet. Waar Nederlandse 15-jarigen in 2003 nog boven het Europese gemiddelde scoorden, is die score steeds lager geworden.
Zo kwam in het PISA-onderzoek van 2018 naar voren dat een op de vier 15-jarigen onvoldoende leesvaardig was. Uit het onderzoek dat in 2023 verscheen, bleek dat de groep groter was geworden en bijna een derde van de onderzochte jongeren een leesvaardigheid onder niveau 2 had. Dat is het minimale niveau om mee te doen in de samenleving.
Dat aantal is inmiddels opgelopen tot fors meer dan een derde van de 15-jarigen (39 procent).
Wat voor soort middelbare opleiding een leerling volgt, speelt een grote rol in de vaardigheden van 15-jarigen. Zo scoren leerlingen op het vwo hoger op leesvaardigheid dan 15-jarigen die op een vmbo-opleiding zitten.
Ook geldt dat wanneer de ouder een hbo-opleiding heeft gevolgd of aan de universiteit heeft gestudeerd, het kind vaak een hogere leesvaardigheid heeft.
Lager dan andere Europese landen
Verder komt in het onderzoek naar voren dat ook in andere landen de leesvaardigheid gedaald is. Die van Nederlandse 15-jarigen is wel een stuk lager dan die van leeftijdsgenoten in economisch en maatschappelijk vergelijkbare EU-landen. Van deze landen scoort alleen Griekenland slechter op leesvaardigheid.
Het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs tekent daarbij aan dat de Nederlandse PISA-scores moeilijk te vergelijken zijn met die van andere landen, onder meer vanwege verschillen in de onderwijssystemen.
Net als in andere Europese landen scoren jongens in ons land slechter op het gebied van leesvaardigheid dan meisjes.
Het samenwerkingsverband van organisaties die zich inzetten voor lezen, de Leescoalitie, spreekt van “zorgwekkende cijfers”. De Leescoalitie zegt “dat het hard nodig is dat de overheid stevig inzet op een brede leescultuur, ook buiten het onderwijs”.
De leeskoepel wil daarom dat de overheid niet alleen investeert in onderwijs en bibliotheken, “maar ook gericht inzet op een positieve aanpak die (leren) lezen breed in de samenleving stimuleert”.
Staatssecretaris komt met actieplan
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Judith Tielen zegt dat ze bij het volgende PISA-onderzoek betere resultaten wil zien op lezen. “De leesresultaten dalen al jaren, in bijna alle landen. We lossen dit niet vandaag of morgen op. Het is een zaak van lange adem. Goed kunnen lezen is cruciaal, bij alle vakken op school, en op je werk.”
Ze wijst op de praktische noodzaak van kunnen lezen. “Om de bijsluiter van medicijnen te begrijpen, of om een sollicitatiebrief te schrijven. En om echt nieuws van nepnieuws te kunnen onderscheiden. We kunnen ons geen verdere achteruitgang permitteren. We moeten de lat hoger leggen, met hogere verwachtingen van leerlingen, van leraren, van scholen, en van het ministerie en de inspectie.
Volgens haar is daar al een start mee gemaakt. “We zijn al begonnen. Vanaf dit schooljaar werken scholen met nieuwe kerndoelen voor Nederlands en rekenen. Die zijn veel concreter en ambitieuzer dan de oude uit 2006”, aldus Tielen. De staatssecretaris zegt dit najaar met een actieplan te komen. “Daarmee wordt nog meer aandacht besteed aan basisvaardigheden. In het bijzonder aan taal, want taal is de basis voor alles.”
Op het gebied van natuurwetenschappen en wiskunde is de gemiddelde score op een gelijk niveau gebleven. Wel is in het onderzoek te lezen dat Nederlandse leerlingen minder plezier aan natuurwetenschappen beleven dan leerlingen in de andere Europese landen.
Nieuwsuur maakte een serie over de leesvaardigheid van kinderen:
