NOS Nieuws
“Aan de slag” en “tijd voor keuzes” lazen we nog in het coalitieakkoord van het kabinet-Jetten. Ook de “lange termijn” werd veelvuldig aangehaald. Maar in de eerste de beste begroting verschuift de focus toch weer naar de korte termijn: het repareren van de koopkracht voor huishoudens.
Het kabinet wil investeren in de economie op de middellange termijn. Maar om voldoende steun in de Tweede Kamer te krijgen, werd in de miljoenennota geschoven met geld om de pijn voor huishoudens volgend jaar wat te verlichten. Zo wordt bijvoorbeeld de korting op de brandstofaccijnzen met een jaar verlengd.
Economen vinden het weggegooid geld. “Had het gestopt moeten worden in het betaalbaar maken van het isoleren van woningen. Dan was iedereen toch ook akkoord gegaan?”, reageert hoogleraar Arnoud Boot van de Universiteit van Amsterdam. “Want de onzekerheid over de hoge energieprijs, die blijft nog wel even.”
Mede door zulke maatregelen rekent het kabinet op een kleine koopkrachtdaling voor een gemiddeld huishouden, van 0,1 procent. Dan moeten de prijzen niet harder stijgen dan de 2,7 procent waar het Centraal Planbureau (CPB) volgend jaar op rekent.
Energie blijft duur
Maar die schatting is volgens Rabobank-econoom Hugo Erken inmiddels achterhaald. Dat komt omdat de oorlog in het Midden-Oosten aanhoudt en de prijzen van energie hoog blijven. “Wij komen nu uit op een inflatie van 3,8 procent voor volgend jaar”, zegt hij.
De economen van Rabobank verwachten namelijk dat de energieprijzen hoog blijven, omdat er weinig zicht is op een snelle oplossing van het conflict tussen de Verenigde Staten en Iran: “De energieprijzen zullen volgend jaar doorwerken in de prijzen van voedsel, industriële producten, de lonen en daarmee ook diensten. Door die hogere inflatie, zal de gemiddelde koopkracht volgens ons dalen met 0,8 procent.”
Een vat Brent-olie kost opnieuw meer dan 100 dollar. Nieuwsuur legt uit waardoor dit komt:
Volgens Rabo-econoom Erken heeft sturen op koopkrachtbehoud met zulke maatregelen zodoende weinig zin meer. “Je hebt toch geen grip op de energieprijzen”, constateert hij.
Hoogleraar Boot is het daarmee eens: “Je moet terug naar het grote verhaal, namelijk hoe weren we ons tegen alle onzekerheid in de wereld? Maar de politiek zit helemaal klem in de afweging tussen de korte en lange termijn. De overheid moet alles dempen en oplossen. En komt daarom steeds met kortetermijnmaatregelen om iedereen maar tegemoet te komen. Zonnebloemkapitalisme, noem ik dat.”
‘Boekhouden op vierkante centimeter’
Al diverse kabinetten worstelen met het oplossen van grote problemen zoals die van de woningmarkt, stikstof en milieu, de energievoorziening plus defensie-investeringen. Boot mist een brede politieke discussie over deze hoofdpijndossiers.
“Zowel het kabinet als de Tweede Kamer blijft vooral bezig met boekhouden op de vierkante centimeter. Je moet terug naar het grote verhaal. Hoe kunnen we ons economisch zo sterk mogelijk maken om ons te weren tegen alle onzekerheid in de wereld? Dan kun je bij elk plan vragen: draagt dit bij aan die doelstelling?”
Econoom Erken van Rabobank wijst wel op het plan in de miljoenennota om ruim 3 miljard euro te steken in een nationale investeringsbank. Deze instelling moet los van het kabinet leningen gaan verstrekken, mogelijk zelfs aandeelhouder bij jonge bedrijven worden. “Dat startkapitaal van 3,3 miljard euro kan extra geld uit het bedrijfsleven aantrekken. Zo hoeft de overheid niet alles zelf te doen”, stipt Erken aan.
Missie
Toch is ook daar kritiek op. Hoogleraar Boot vindt dat het kabinet eerst een duidelijk plan had moeten maken voor de nationale investeringsbank: “Er is nog geen missie. Als je niet duidelijk bedenkt waar het wel en niet naartoe moet gaan, is dit straks ook weggegooid geld.”
Boot hoopt daarom dat de Algemene Beschouwingen ditmaal eerst beginnen met een discussie over het grotere verhaal: “Als je geen debat voert waarom je dingen doet, dan komen er voor deze begroting compromissen uit waardoor je aan het einde van de rit nét vooruit kunt maar niet doet wat je eigenlijk moet doen.”
