Crisis op Cuba groter dan ooit, ‘nieuwe vonk kan tot revolutie leiden’

• Victoria Lamers Bocaranda

  redacteur Online

Op Cuba is behoefte aan alles. Er is weinig eten, de stroom valt voortdurend uit, medicijnen zijn niet te vinden en het brandstoftekort wordt met de dag nijpender. Mede door de olieblokkade van de Verenigde Staten verkeert het land in een diepe crisis, die voor veel Cubanen maar al te bekend aanvoelt.

“Cubanen zijn creatief geworden,” zegt filmmaker Yuribert Capetillo Hardy. De Cubaanse Nederlander vluchtte op 19-jarige leeftijd voor het communistische regime in Cuba. “Men koopt wat er is.”

Zijn familie woont er nog en ziet de situatie met de dag verslechteren. “Het land is compleet disfunctioneel,” zegt hij. “Cuba staat op dit moment stil.”

Door de maandenlange olietekorten stapelen de problemen zich op. Er is niet genoeg brandstof om het verouderde energienetwerk draaiende te houden. Er is geen brandstof voor het openbaar vervoer, geen brandstof voor vrachtwagens. Daardoor is het moeilijk om voedsel en water te verdelen over het eiland.

Veel Cubanen gaan daarom met lege flessen lopend of op de fiets op pad om water te zoeken in een andere stad.

Ook internationaal klinken de zorgen over de verslechterende situatie als gevolg van president Trumps olieblokkade steeds luider. Vanuit Mexico zijn de afgelopen weken meerdere schepen vertrokken met noodhulp. Bondgenoot Rusland zou een olietanker richting Cuba sturen om de Amerikaanse blokkade te doorbreken, maar die veranderde volgens The New York Times toch van koers.

Ondertussen bestaan op Cuba meerdere realiteiten, zegt Hardy. Mensen die geld hebben, ervaren niet dezelfde problemen. Bijvoorbeeld wanneer het stroomnetwerk moet worden ontlast, bestaat er al jaren een scheidslijn tussen arm en rijk.

In welvarende buurten valt de stroom minder vaak uit en blijft water uit de kraan stromen, bleek ook uit een onderzoek vermeld door de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch. Daaruit bleek ook dat zeven op de tien Cubanen maaltijden overslaan.

Ook de Verenigde Naties sloegen alarm en waarschuwden voor een maatschappelijke ontwrichting op het eiland, die ook gevolgen heeft op scholen en in de zorg.

Hardy herkent die ontwrichting. “Er is geen infrastructuur, jongeren zijn massaal vertrokken en de bevolking is behoorlijk vergrijsd.” Hij ziet dat Cuba er alleen voor staat, zeker nu de steun van trouwste bondgenoot Venezuela lijkt te zijn weggevallen.

Hardy betwijfelt of de crisis tot hervormingen kan leiden in Cuba. De afgelopen jaren ging de aandacht van de regering volgens hem vooral uit naar het stabiliseren van de toeristische industrie, in plaats van naar de Cubaanse bevolking.

Volgens Hardy komt het er nu op aan in hoeverre de druk van buitenaf toeneemt. Vanuit de Verenigde Staten lijkt die in ieder geval niet af te nemen.

Ook dat heeft gevolgen op Cuba. Massaal verzet is er niet, want mensen zijn moe en vooral ouderen zijn gewend aan het regime dat al ruim 60 jaar de macht heeft.

Protesten zijn keer op keer de kop ingedrukt, tegenspraak wordt niet geduld en wie wel de straat op durft, ondervindt bij terugkeer de harde realiteit van de dagelijkse zorg voor voedsel en water.

Toch nemen kleine nachtelijke protesten tegen het regime toe, vooral door jongeren. Dat geeft Hardy hoop. “Onze ziel is weggevaagd,” zegt hij, “maar er is een nieuwe vonk die tot een echte revolutie zou kunnen leiden.”