Denen naar de stembus voor nieuw parlement, pensioenleeftijd groot thema

• Rolien Créton

  correspondent Scandinavië

De sociaaldemocratische premier Mette Frederiksen stevent bij de parlementsverkiezingen vandaag af op een derde termijn als premier. Een belangrijk thema is de Deense pensioenleeftijd. Die is in 2040 met 70 jaar het hoogst in Europa. Opvallend: een grote meerderheid in het parlement, inclusief de sociaaldemocraten, vindt dat die 70 jaar nog verder moet stijgen.

Tijdens de verkiezingscampagne presenteerden de partijen hun ideeën over de pensioenleeftijd in de toekomst. Een ruime meerderheid in het parlement wil die pensioenleeftijd blijven koppelen aan de levensverwachting en daarmee blijven verhogen. De discussie draait vooral om hoe snel dat mag gaan.

Zo willen de sociaaldemocraten een minder snelle stijging dan het “1 op 1”-model dat nu wordt gehanteerd: elke vijf jaar gaat de pensioenleeftijd, net als de levensverwachting, 1 jaar omhoog. De sociaaldemocraten stellen voor om de pensioenleeftijd in 2045 naar 70,5 jaar te verhogen, in plaats van naar 71 jaar. Veel partijen willen ook meer flexibiliteit, zodat senioren een aantal jaar voor hun pensioen kunnen parttimen.

Verder willen de linkse partijen en de rechts-populistische Deense Volkspartij het recht op vroegtijdig pensioen voor de groep mensen met lichamelijk zware beroepen uitbreiden, zodat meer mensen er aanspraak op kunnen maken. Ook willen ze voor deze groep een maximale pensioenleeftijd afspreken.

Al twintig jaar geleden besloten de Denen om de pensioenleeftijd te koppelen aan de levensverwachting. Ze zagen wel aankomen dat die hervorming nodig was om de vergrijzing het hoofd te bieden en de verzorgingsstaat met de ruime sociale voorzieningen in stand te kunnen houden.

“Dit maakt dat de Deense staatskas gezond is en we ons de vergrijzing kunnen veroorloven”, zegt professor economie Torben M. Andersen, de hoofdarchitect achter het besluit. “Alle landen hebben met hetzelfde probleem te maken en moeten maatregelen nemen. Alleen wij hebben dat al gedaan.”

Ook opvallend: het aandeel ouderen dat na de pensioenleeftijd blijft doorwerken is nog nooit zo hoog geweest. Volgens een recent rapport van de Deense Werkgeversorganisatie bestaat die groep uit ruim 100.000 senioren.

“Dat is deels te verklaren door de economische beloningen om te blijven werken”, zegt Maria Bille Høeg van de Werkgeversorganisatie. “Je kunt naast je pensioen blijven werken zonder op je pensioen te worden gekort. Bovendien krijg je een extra bonus van 7500 euro in het eerste jaar dat je na de pensioenleeftijd blijft werken en 4400 euro in het tweede jaar.”

Net zo belangrijk is volgens Høeg dat werkgevers zich meer bewust zijn van het belang om ouderen vast te houden en daar ook in investeren, bijvoorbeeld in cursussen voor de oudere werknemer. Ze wijst erop dat ouderen met een goede gezondheid zeggen dat het blijven werken meer levenskwaliteit geeft. “Deze ouderen vertellen dat ze zo deel blijven uitmaken van de samenleving en dat werken belangrijk is voor hun welzijn.”

De verwachting is dat bij de verkiezingen van vandaag de sociaaldemocratische partij van Fredriksen als grootste partij uit de bus komt, maar met minder stemmen dan de vorige keer, net als de twee liberale coalitiepartijen. Het meest waarschijnlijk is dat er een paarse coalitie wordt gevormd, ofwel met vooral linkse partijen ofwel over rechts.