Denen stevenen af op middenkabinet, kleine partij is ‘kingmaker’

• Rolien Créton

  correspondent Scandinavië

De Deense sociaaldemocraten hebben na de verkiezingsuitslag een bittere pil moeten slikken. De partij blijft zoals bij de meeste verkiezingen de grootste, maar behaalde bij de parlementsverkiezingen wel het slechtste resultaat in 125 jaar.

De verwachting is dat er in Denemarken opnieuw een middenkabinet komt. In de komende onderhandelingen heeft de minister van Buitenlandse Zaken, Lars Løkke Rasmussen, met zijn kleine sociaalliberale middenpartij de sleutel in handen.

Het waren dramatische uren gisteravond, na het sluiten van de stembussen. Premier en partijleider van de sociaaldemocraten Mette Frederiksen had in haar toespraak een forse teleurstelling te verwerken. Haar partij verloor fors en ging van vijftig naar 38 zetels.

Toch sprak ze van een redelijke uitslag: “We hebben bijna zeven jaar de verantwoordelijkheid voor dit land gedragen, terwijl er verschillende crises over de hele wereld uitbraken. Natuurlijk ben ik teleurgesteld. Maar ik vind het een oké resultaat.”

Bij Løkke Rasmussen waren er tranen van geluk. In 2021 richtte hij zijn middenpartij de Gematigden op. Daarvoor was hij tien jaar lang partijleider van de Liberalen en twee keer premier in een rechts kabinet.

In 2019 werd hij door zijn liberale partijgenoten als partijleider afgezet, nadat hij tijdens de verkiezingscampagne zijn droom van een middenregering had uitgesproken en er zelfs een boek over uitbracht.

Løkke Rasmussen leek klaar met politiek, maar besloot in 2021 uiteindelijk om toch een middenpartij op te richten met als doel de uitersten op links en rechts de wind uit de zeilen te nemen.

Zijn strategie blijkt succesvol. In tegenstelling tot de vorige verkiezingen in 2022, toen Løkke Rasmussen niet de beslissende zetels had om een sleutelrol te spelen, is hij dit keer kingmaker. Er is geen linkse of rechtse meerderheid in het parlement en daarmee heeft hij met zijn veertien zetels de macht om de andere partijen tot een middenregering te dwingen.

Løkke Rasmussen deed gisteravond al een oproep aan Frederiksen en Troels Lund van de Liberalen: “Ik wil tegen Troels en Mette zeggen: kom uit je loopgraven en kom naar het midden. Hier wordt het spel gespeeld. Wij staan klaar.”

Dat is niet de situatie waar Frederiksen op hoopte. Haar partij moet erkennen dat ze geen volkspartij meer is. De afgelopen vier jaar zaten de sociaaldemocraten in een regering met twee liberale partijen en in die periode heeft ze veel linkse kiezers verloren.

Toch houdt ze vast aan het idee van de sociaaldemocraten als volkspartij: “Met twaalf partijen in het parlement zijn wij nog steeds dé partij die mensen kan omarmen, groot en klein, jong en oud, stad en land. We nemen de verantwoordelijkheid, ook als daar een prijs aan hangt. En dat zullen we blijven doen. Ik sta klaar om de verantwoordelijkheid als premier op me te nemen.”

Frederiksen gokte voor de verkiezingen op het ‘Groenland-effect’. Veel Denen vonden dat ze het goed deed tijdens de Groenland-crisis, waarbij ze zich verzette tegen de Amerikaanse president Trump, die het eiland wilde inlijven. De sociaaldemocraten stegen in de peilingen en dat was de reden dat Frederiksen vervroegd verkiezingen uitschreef.

Maar veel linkse kiezers vinden de partij inmiddels te rechts op het thema migratie en op economisch beleid. Frederiksen probeerde deze kiezers in de campagne terug te winnen door te pleiten voor een ‘miljonairsbelasting’ voor de allerrijksten. Ook pleitte ze voor uitbreiding van het vervroegd pensioen voor zware beroepen.

In een nieuw middenkabinet, waarin Frederiksen weer premier wil worden, zal ze flink aan invloed inboeten en veel beloftes moeten laten varen.

Frederiksen viert dat haar partij de grootste blijft, ondanks het forse verlies:

Het middenkabinet is een nieuw fenomeen in Denemarken. De Denen zijn gewend aan “blokpolitiek”, waarbij partijen vooraf kleur bekennen en zich aansluiten bij een links of rechts blok.

Deze traditie werd al bij de vorige verkiezingen doorbroken toen beide blokken geen meerderheid meer kregen. Nu zijn er nog meer mogelijkheden om een coalitie te vormen dan de vorige keer en wachten er weken van onderhandelingen.

In Nederland kennen we niet anders, maar het is duidelijk onwennig voor de Denen. “Het is een modderige situatie met heel veel kleine partijen en veel mogelijkheden”, zo zei een commentator op de nationale tv. “Ik zou zeggen, veel succes met de onderhandelingen.”