Door droogte blijft de honingoogst achter: ‘Spannende tijden voor imkers’

• Jacobien van der Kleij

  redacteur Online

Door de aanhoudende droogte merken imkers dat de honingproductie deze zomer flink tegenvalt. Bloemen staan minder lang of nauwelijks in bloei, waardoor honingbijen geen nectar kunnen verzamelen.

Vooral op de hoge en droge zandgronden in het oosten van het land is de schade groot, ziet John Hoogendoorn, imker en secretaris van de Beroepsvereniging Nederlandse Imkers. Daar is het seizoen voor de heidehoning pas net begonnen.

“Voor hobby-imkers zijn het spannende tijden”, zegt Hoogendoorn. Zo’n 95 procent van de imkerij in Nederland bestaat uit hobbyisten. “Als je als hobby-imker lange tijd op vakantie gaat met deze droogte, kan dat een probleem worden.”

Zelf is Hoogendoorn een van de weinige beroepsimkers van Nederland, hij zit al 50 jaar in het vak. Hij heeft het bijenhouden zien veranderen. “Het is veel intensiever en bewerkelijker geworden. Je moet de bijenvolken wekelijks controleren, bijsturen en de pieken en dalen opvangen. Het is bijna een soort huisdier geworden.”

Dat komt vooral door klimaatverandering, zegt hij. “Er zijn steeds langere periodes van droogte en hogere temperaturen, waardoor het leefgebied van de bijen verandert. De natuur en de rijke biodiversiteit is met de jaren achteruitgegaan.”

Imker Frauke Wessel uit Haarlemmermeer ziet de gevolgen ook in haar bijenkasten. “De bijen halen voedsel naar binnen om hun volk in leven te houden. Maar we merken dat de honingraat niet meer wordt gevuld. Ook legt de bijenkoningin minder eitjes, omdat ze te weinig voedsel krijgt.” Voor haar zijn dit duidelijke signalen dat het niet goed gaat met haar volk.

In de zomer leggen de bijen hun wintervoorraad aan in de vorm van honing. Door de droogte lukt dit nu onvoldoende. “Daarom voeren we bij met opgeloste suiker, zodat de bijen voldoende voorraad hebben om goed de winter door te komen.”

Hoogendoorn verwacht dit jaar ongeveer 15 kilo suiker per volk nodig te hebben om het honingtekort te compenseren. “Dat is meer dan voorgaande jaren.”

Joris Knoops, imker en communicatieadviseur bij de Nederlandse Bijenhoudersvereniging, herkent het beeld dat de honingbij het deze zomer moeilijk heeft. Normaal gesproken zijn bijen van eind februari tot en met half september actief in Nederland. “Maar door de hoge temperaturen loopt het bijenseizoen langer door en begint het eerder.”

Hij noemt als voorbeeld afgelopen jaar, toen de bijen al uitvlogen tijdens de kerstdagen. “Ze komen niets tegen omdat de bloemen nog geen nectar hebben. Het is dus een nutteloos tochtje.”

In het oosten van het land, zoals op de heidevelden, gaat het bijenseizoen normaliter langer door. Maar Knoops verwacht er niet veel van. Op de Strabrechtse Heide in Zuidoost-Brabant, waar hij laatst was, zag hij vooral “heel veel dorre struiken” en heel weinig paarse, bloeiende heide. Collega-imkers met wie hij was, hadden zulke extreme droogte nog nooit eerder gezien.

Bioloog Jan Wieringa zegt dat bijen niet de enige insecten zijn die bezwijken onder de droogte. “Als je kijkt naar heidevelden, duinen of wegbermen, zie je dat er bijna niets in bloei staat. Daardoor is er veel te weinig nectar. Heel veel wilde bijen, vliegen en wespjes vallen dood uit de lucht, omdat ze energie uit nectar halen.”

Ook andere insecten die veel water nodig hebben, zoals muggen en libellen, hebben het zwaar. “Libellen zien dat de heidevennen waar ze groot zijn geworden een moddervlakte zijn geworden waar ze geen eieren meer kunnen leggen. Libelle-nimfen die pas volgend jaar volwassen zouden worden liggen nu uit te drogen.”

Ook zijn er door de droogte een stuk minder muggen te zien, zegt hij. “Als het flink heeft geregend, zie je vaak muggen in bakjes met stilstaand water waar ze eitjes leggen. Tien dagen later komen daar honderden nieuwe muggen uit. Maar dat gebeurt nu niet.”

Imker Frauke Wessel noemt het jammer dat imkers en dus ook consumenten dit jaar minder zomerhoning hebben dan normaal. “Maar we hebben dit voorjaar een heel goede oogst gehad, omdat het zo vroeg warm was.”

Honingbijen staan er bovendien om bekend dat ze zich kunnen aanpassen aan verschillende klimaatomstandigheden. “Vandaar dat je ook bijen hebt in Frankrijk, Spanje, Zwitserland, Italië en zelfs Gaza die daar overleven.”

Een nog grotere bedreiging voor bijen momenteel is een invasieve exoot: de Aziatische hoornaar. “Die eet alle bijen op. Bijen kunnen zich nog aanpassen aan klimaatverandering, maar tegen dit insect zijn ze niet bestand.”