NOS Nieuws••Aangepast
De vooraanstaande Duitse filosoof en socioloog Jürgen Habermas is overleden, meldt zijn uitgeverij. Hij stierf op 96-jarige leeftijd in de Beierse plaats Starnberg.
Habermas wordt gezien als een van de belangrijkste denkers van deze tijd. Hij richtte zich voornamelijk op ethiek, politieke filosofie en taalfilosofie. Dat hij zich voortdurend in het publieke debat mengde, maakte hem tot een invloedrijk filosoof en gezaghebbend intellectueel in het naoorlogse Duitsland.
Habermas’ magnum opus Theorie van het communicatieve handelen verscheen in 1981. Daarin stelt hij dat sociale orde en maatschappelijke vooruitgang ontstaan door communicatie gericht op wederzijds begrip.
Vertrouwen in de mens
Habermas groeide op in Gummersbach, een kleine plaats bij Keulen. Hij was geboren met een schisis, een spleet in de lip. Als kind kon hij zich daardoor moeilijk verstaanbaar maken en raakte hij ervan doordrongen hoe belangrijk sociale interactie voor een mens is.
Hij was 3 jaar toen Hitler aan de macht kwam en werd aan het eind van de Tweede Wereldoorlog naar het westelijk front gestuurd. Toen hij er na de oorlog achter kwam welke verschrikkingen zich tijdens het nazi-regime hadden afgespeeld in de concentratiekampen verloor hij het vertrouwen in de mens.
Dat vertrouwen kwam weer een beetje terug door de democratisering in het naoorlogse Duitsland. Later noemde hij 1945 het jaar waarin hij eigenlijk geboren was. De oorlog en de waarden van vrijheid, democratie en liberale rechtsstaat bepaalden zijn denken.
Habermas studeerde na de oorlog aan drie universiteiten en ging in de leer bij de Duitse socioloog en filosoof Theodor Adorno. Zijn ster rees snel. In 1957 sloot hij zich aan bij de Frankfurter Schule, een filosofische school die een ‘kritische beschouwing’ wilde geven op de westerse samenleving.
In Frankfurt ontstonden enkele van zijn belangrijkste werken. In 1961 promoveerde hij met het werk Strukturwandel der Öffentlichkeit, met een theorie over de publieke sfeer.
Het blauwe monster
Na enkele jaren aan de Universiteit van Heidelberg kreeg Habermas in 1964 de leerstoel filosofie en sociologie aan de Universiteit van Frankfurt. Toen eind jaren 60 een studentenopstand uitbrak in Duitsland werd Habermas gezien als een voorstander van het studentenverzet, maar later keerde hij zich tegen de radicalisering van de beweging.
In 1971 verhuisde de filosoof naar Starnberg bij München, waar hij tot 1981 leiding gaf aan een gerenommeerd Max Planck-onderzoeksinstituut. Daar publiceerde hij de Theorie van het communicatieve handelen, dat onder studenten als bijnaam ‘het blauwe monster’ kreeg, vanwege de kleur van de kaft en de taaie 1150 bladzijden tellende inhoud.
In 1983 keerde hij terug naar Frankfurt, waar hij tot aan zijn emeritaat in 1994 opnieuw een leerstoel voor filosofie bekleedde.
Op latere leeftijd verhuisde hij naar terug naar de omgeving van Starnberg. Hij sprak zich nog regelmatig uit over politieke kwesties, zoals de oorlog in Kosovo, hersenonderzoek of religieuze conflicten.
