‘Duitsland beschermt daders’: deepfakezaak tv-ster brengt duizenden op de been

• 

  Chiem Balduk

  correspondent Duitsland

Is Duitsland een “paradijs voor daders” van online seksueel misbruik? Die vraag staat centraal in een fel debat dat is losgebarsten na beschuldigingen van tv-presentator Collien Fernandes. Zij stelt dat haar ex-man Christian Ulmen, eveneens een tv-ster, jarenlang nepprofielen van haar gebruikte om deepfakes te verspreiden.

De kwestie heeft geleid tot demonstraties in het hele land. Tienduizenden gingen in Berlijn, Hamburg en Hannover de straat op om actie te eisen tegen online seksueel misbruik. Dit weekend staan betogingen in Keulen, Kiel en Neurenberg gepland.

Uitdagende selfies, naaktfoto’s en groepsseksporno: van Fernandes circuleren online al jarenlang talloze gemanipuleerde foto’s en video’s. Ook werd uit haar naam telefoonseks bedreven en gechat met tientallen mannen. In een spraakmakende documentaire uit 2024 chatte ze zelf met iemand die zich voordeed als haar.

Mogelijk sprak ze met haar toenmalige partner Ulmen. Hij heeft haar opgebiecht achter de nepaccounts te zitten, vertelt Fernandes aan Der Spiegel. Dat zou hij hebben gedaan om controle over haar uit te oefenen. Ze beschrijft het als virtuele verkrachting. “Ik was seksueel beschikbaar voor iedereen.”

Ulmen heeft niet op de beschuldigingen gereageerd, zijn advocaten spreken van “een eenzijdig beeld”, gebaseerd op onwaarheden.

Vervolging in Duitsland bleek niet mogelijk. Het maken van nepporno is daar niet strafbaar. Fernandes deed daarom aangifte in Spanje, waar zij een woning heeft en deepfakes wel strafbaar zijn. Na het artikel in Der Spiegel ging het Duitse Openbaar Ministerie toch over tot vervolging, maar alleen vanwege de beschuldiging van stalking.

Volgens Fernandes is Duitsland een schuilplaats voor daders van online seksueel misbruik. “Het feit dat de dader een lange brief schrijft [aan de Spaanse justitie] dat dit een zaak is voor een Duitse rechter, toont dit aan”, zei Fernandes in een interview.

Deze week kwam de Duitse minister van Justitie Hubig met plannen om digitaal seksueel misbruik aan te pakken. Voor het maken en delen van deepfakes moet een celstraf van twee jaar komen. Ook het filmen van geklede lichaamsdelen met een seksuele bedoeling, bijvoorbeeld tijdens het sporten, kan vervolgd worden. Op dat laatste punt zijn juristen kritisch omdat het te vergaand zou zijn.

Een voorstel om online accounts verplicht aan je eigen naam te koppelen, waarvan bondskanselier Merz een voorstander is, wees Hubig af. Voor de minister weegt het belang om anoniem online te kunnen zijn zwaarder. “Juist ook voor vrouwen die slachtoffer zijn van geweld.”

In een debat over geweld tegen vrouwen trok Merz de kwestie deze week breder. Volgens hem is er in het algemeen een zorgwekkende “geweldsexplosie” in Duitsland. “We moeten daarbij naar de oorzaken kijken en benoemen dat een aanzienlijk deel van het geweld gepleegd wordt door migranten.”

Die uitspraak kwam hem op zware kritiek te staan. Die Linke wijst erop dat Merz uit een reflex naar immigratie wijst. “Dat bagatelliseert structureel geweld in plaats van het te bestrijden.” Ook wordt het ongepast gevonden, omdat de Fernandes de dochter is van Indiaas-Portugese en Hongaarse migranten en zij in deze zaak juist slachtoffer is.

Migrantengroepen komen bovengemiddeld veel voor in Duitse criminaliteitscijfers, ook op het gebied van huiselijk geweld. Uit onderzoek blijkt dat daarbij meer factoren spelen, zoals inkomen. Bovendien bestaat geweld tegen vrouwen in Duitsland al langer. Online misbruik is daarbovenop gekomen als relatief nieuw fenomeen.

Onderzoekers schatten dat alleen al in Duitsland honderdduizenden mensen slachtoffer zijn van deepfakes. De federale recherche schat dat een op de vijf vrouwen en een op de zeven mannen slachtoffer is van digitaal seksueel geweld, variërend van nepdatingaccounts tot afpersing met wraakporno. Exacte cijfers ontbreken, omdat er nauwelijks aangifte wordt gedaan.

Het verhaal van Fernandes heeft daarom een snaar geraakt bij vele Duitsers. Bij protesten in Duitse steden uiten zowel vrouwen als mannen hun frustratie over de straffeloosheid rond onlinemisbruik. Op protestborden staan teksten als “De schaamte moet van kant wisselen” en “We moeten van Spanje leren”.

Fernandes bleef aanvankelijk weg van een solidariteitsprotest in Hamburg afgelopen donderdag, vanwege doodsbedreigingen aan haar adres. Online en in uiterst-rechtse media wordt haar verhaal in twijfel getrokken. Uiteindelijk verscheen ze toch. “Ik sta hier met een kogelwerend vest en onder politiebewaking, omdat mannen mij willen vermoorden”, zei ze geëmotioneerd.

“Het is geen wonder dat zoveel vrouwen niet de moed hebben om te vertellen wat hen is aangedaan”, vervolgde ze onder luid applaus. “We moeten de muur van het zwijgen afbreken!”