NOS Nieuws•
Het Amerikaanse Library of Congress heeft een film van de Franse filmpionier George Méliès teruggevonden. Gugusse et l’Automate uit circa 1897 geldt als de eerste film met een robot in de hoofdrol en kan daarmee misschien wel de eerste sciencefictionfilm ooit worden genoemd.
In Gugusse et l’Automate windt een clown een automaton op, een mechanische pierrot-pop die een dansje moet uitvoeren. Het optreden ontspoort als de robot er een eigen wil op na blijkt te houden en de mens slaat met zijn stok. Die reageert daarop door in slapstickstijl met een grote hamer de automaat aan te vallen.
Het 45 seconden durende filmpje zonder geluid dateert nog van voordat de benaming robot voor zo’n mechanische mens werd gebruikt: die term werd pas gemunt in 1920 door toneelschrijver Karel Capek, naar het Tsjechische woord voor dwangarbeider, robotnik.
Méliès was een vroege film-innovator nadat hij per ongeluk het opmerkelijke effect van filmmontage had ontdekt. Hij toonde aanvankelijk eenvoudige registraties van het dagelijks leven, maar toen een filmrol een keer vast bleef zitten in de projector, veranderde een bus in het getoonde straatbeeld ineens in een ander voertuig, en vrouwen in mannen.
Daarop begon Méliès te experimenteren met montage, optische illusies en kleurgebruik in korte, verhalende films. Beroemd is het voorbeeld uit Le Voyage dans la Lune uit 1902, waarin met een slimme schnitte een raket lijkt te landen de maan.
Hoewel Méliès honderden films maakte en die wereldwijd bijzonder populair waren, ging het grootste deel ervan verloren: gerecycled in de Eerste Wereldoorlog, vernietigd door Méliès toen zijn theater sloot of vergaan door het kwetsbare filmmateriaal. Ook van Gugusse waren geen exemplaren meer bekend.
September vorig jaar meldde zich echter een man uit Michigan met een collectie halfvergane filmrollen waar zijn overgrootvader mee door het land was getrokken voor filmvertoningen. Hoewel het celluloid afbrokkelde, aan elkaar was gesmolten en gedraaid was geraakt in de afgelopen eeuw, zagen restauratoren het als een vondst van onschatbare waarde.
“We wisten meteen dat we iets bijzonders in handen hadden”, zegt restaurator George Willeman, die het beeldmerk van Méliès, een zwarte ster, herkende op het materiaal. Behalve Gugusse zat er bij het materiaal ook een vroege film van Thomas Edison, The Burning Stable, en een al bekend werk van Méliès, komische trucfilm Nouvelles Luttes extravagantes.
De afgelopen maanden is het materiaal gerestaureerd en in hoge kwaliteit online gezet. Na meer dan een eeuw is daarmee de voorouder van Maschinenmensch uit Metropolis, Star Wars‘ C-3PO en de Terminator weer voor iedereen te zien.
