Egyptische-Nederlander al 9 maanden zonder aanklacht vast in Egypte

• Joost Scheffers

  correspondent Egypte

De Egyptische-Nederlander Omar Elshal (33) zit al bijna negen maanden in detentie in Egypte. Deze maand verschijnt hij voor het eerst voor een Egyptische rechter, waar hij zijn aanklacht zal horen.

Familie en vrienden maken zich zorgen, Elshal krijgt niet zijn medicijnen en ook de Nederlandse ambassade is nog niet langs geweest.

Elshal reisde op 19 oktober vorig jaar naar Egypte vanuit Eindhoven, waar hij al 11 jaar woont en werkt als ingenieur voor chipmachinefabrikant ASML. Samen met zijn vrouw zou hij de bruiloft van een familielid bijwonen. Elshal reisde ongeveer eens per jaar terug naar Egypte, iets wat altijd probleemloos verliep. Nu werd hij bij aankomst plots gearresteerd wegens het “schaden van de reputatie van Egypte”.

Elshals advocaten in Egypte zijn erachter gekomen dat zijn detentie waarschijnlijk te maken heeft met demonstraties tegen het Israëlische geweld in Gaza die Elshal in Nederland bijwoonde. Dat vertelt Marouen Hamdi, goede vriend en zijn officieel vertegenwoordiger. “Hij liep alleen mee met bekende grote demonstraties zoals de Rode Lijn-protesten. Hij is verder niet politiek actief.”

Daarom wordt gedacht dat de arrestatie van Elshal te maken heeft met acties van bekende Egyptische activisten bij de Egyptische ambassade in Den Haag. Bij protest tegen het dichthouden van de 12 kilometer lange grens tussen Egypte en Gaza voor Palestijnse vluchtelingen, plaatste een Egyptische activist een groot slot om het hek bij de ambassade. Deze actie werd vervolgens ook op andere plekken in Europa uitgevoerd, tot woede van de Egyptische overheid.

“Maar Omar heeft er niks mee te maken, hij kent die activisten niet eens”, zegt Hamdi. “Hij plaatst nooit iets op sociale media en leidt een teruggetrokken bestaan in Eindhoven en werkt hard bij ASML.”

De chipmachinefabrikant beschrijft Elshal als een goede en fijne collega, al werd zijn salaris in eerste instantie stopgezet. Later heeft ASML het uitbetalen van zijn salaris hervat toen duidelijk werd dat Elshal niet voor een misdaad vastzit. Met terugwerkende kracht, bevestigt een woordvoerder van het bedrijf waar Elshal al 8 jaar werkt.

Ook heeft de chipmachinefabrikant Elshals kwestie aangekaart bij het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Vrienden en familie van Elshal maken zich grote zorgen. Zowel over de eerste rechtszaak op 27 juli waar ze eindelijk de eerste aanklacht hopen te horen, als over Eshals gezondheid. Zo heeft Elshal geen toegang tot zijn medicijnen en gaat het psychisch slecht met hem. Door gebrek aan medische zorg verloor hij een tand tijdens zijn gevangenschap, heeft Elshals familie gemeld.

Deze week gaf minister Berendsen van Buitenlandse Zaken antwoord op Kamervragen van PvdD’er Christine Teunissen en Denk-fractievoorzitter Stephan van Baarle over Elshals zaak. De minister kon er weinig over zeggen. Het ministerie laat weten, in lijn met wat de minister meldde, niet in te kunnen gaan op individuele zaken.

Wel zou het ministerie zich met de ambassade “ten volle inzetten” voor het verkrijgen van consulaire toegang tot Elshal. Tot nu toe is hij in de gevangenis nog niet bezocht door de ambassade. Als een gevangene naast de Egyptische nationaliteit nog een ander paspoort heeft, wordt consulair bezoek regelmatig door autoriteiten geweigerd, vertellen diplomatieke bronnen van diverse landen in Caïro aan de NOS.

Zo was er in een ander geval de prominente activist Alaa Abd el-Fattah die zowel de Egyptische als Britse nationaliteit heeft. Britse diplomaten werd herhaaldelijk toegang geweigerd om Abd el-Fattah te bezoeken voor consulaire bijstand.

“Na negen maanden hadden we meer verwacht van Nederland”, vertelt Hamdi, die zich ook beklaagt over de gebrekkige communicatie. Zo zouden er documenten zijn die zes maanden geleden naar het ministerie gemaild waren, maar waar opnieuw naar werd gevraagd. Ook meent Hamdi dat afgesproken actiepunten door het ministerie en de Nederlandse ambassade in Caïro worden genegeerd.

“De houding van het Nederlandse ministerie is zeer teleurstellend. Ze zijn terughoudend, niet proactief. We zien dat andere landen meer voor hun burgers doen.” Het ministerie heeft vragen hierover van de NOS niet beantwoord.

Met de rechtszaak op 27 juli in aantocht, voelt de familie zich hopeloos, aldus Hamdi. “Ze weten niet wat de exacte aanklacht is, er is nog geen bewijs getoond en ze hebben geen idee wat eruitkomt.”

In Egypte zitten volgens mensenrechtenorganisaties zo’n 60.000 politiek gevangenen vast. In de vele rapporten van onder meer Human Rights Watch, Amnesty International en de VN staat dat mensen willekeurig worden opgepakt en onder slechte omstandigheden vastzitten. “Egypte is een openluchtgevangenis voor critici geworden”, schrijft Amnesty in een rapport.

Egypte krijgt 7,4 miljard euro van de EU als onderdeel van een migratiedeal. Het Noord-Afrikaanse land houdt vrijwel alle bootjes met migranten tegen. Met het geld van de EU, moet de grens met Libië beter worden beveiligd, vanwaar nog wel veel mensen de overstap maken.