‘Er is iets gaande’ in het Kremlin, toch heeft Poetin ’touwtjes strak in handen’

• Wessel de Jong

  verslaggever

Nog geen week geleden lijkt er iets van hoop te gloren. Na de jaarlijkse overwinningsparade zinspeelt de Russische president Poetin op een mogelijk einde aan de oorlog tegen Oekraïne. Die hoop is nu al de grond in geboord. De Russen hebben deze week hun dodelijkste aanvallen ooit uitgevoerd op Kyiv.

Het luchtalarm loeit nu ongeveer permanent in de Oekraïense hoofdstad. Een ballistische raket heeft een flatgebouw in tweeën gespleten. Er zijn zeker 24 slachtoffers geborgen. En dat worden er waarschijnlijk meer, gezien het grote aantal gewonden.

In de aanloop naar de militaire parade op 9 mei, om de overwinning op nazi-Duitsland te gedenken, dreigt Poetin met zware aanvallen op Kyiv als de Oekraïners het ook maar wagen om met hun drones de feestelijkheden te verstoren. Poetin heeft in principe geen extra reden nodig om te bombarderen. Toch lijkt er wel een directe aanleiding: president Zelensky heeft de Russen getreiterd.

In aanloop naar het feestweekend vraagt de Amerikaanse president Trump zijn Oekraïense collega om een staakt-het-vuren. Zelensky antwoordt dat hij de Russen ’toestemming’ geeft voor de Moskouse parade en belooft zijn drones aan de grond te houden. Met deze sarcastische woorden haalt de Oekraïense president het bloed onder de nagels vandaan bij de machthebbers in het Kremlin. Dat blijkt uit de reactie vol opgekropte woede van Joeri Oesjakov, een van Poetins belangrijkste onderhandelaars. Hij moet moeite doen niet te vloeken, zo vernederd voelt hij zich.

Veel Oekraïners gaan er sowieso van uit dat de Russen een staakt-het-vuren altijd gebruiken om raketten en drones op te sparen. Om vervolgens des te harder toe te slaan.

Toch blijft het opvallend dat Poetin tijdens de persconferentie na de parade spreekt over een mogelijk einde aan de oorlog. Wie verder luistert, hoort ook dat hij praat over een einde aan de strijd, op zijn voorwaarden, namelijk met een capitulatie van de Oekraïners.

Niettemin: Poetin heeft het over “de zaak die richting een einde gaat”. Dat is geen verspreking, die maakt hij namelijk nooit. Zijn vage opmerking was bedoeld voor de Russen, jong en oud, en voor het bedrijfsleven.

“Hij wil de indruk wekken niet in een forever war te zijn beland”, zegt Ruslandkenner en oud-correspondent in Moskou Hubert Smeets. Poetin beseft namelijk dat veel mensen heel moe zijn van de oorlog.

Jongeren hebben moeite met de inperkingen van de vrijheid op het internet. Ouderen zien door de hoge inflatie als gevolg van de oorlog de waarde van hun pensioenen kelderen. Industriëlen merken dat steeds meer bedrijven worden geconfisqueerd en in handen komen van Poetin-getrouwen. Vanwege die onvrede “is er iets gaande”, denkt Smeets.

Dat zegt ook politicus Boris Nadezjdin, die het bij de laatste presidentsverkiezingen tevergeefs tegen Poetin probeerde op te nemen. Volgens hem is de Russische bevolking “in het eerste stadium van ontwaken”. Nadezjdin ziet “dat op een of andere manier de situatie in het land snel is verslechterd sinds het begin van het jaar”, zegt hij tegen The New York Times(opent in nieuw venster).

Al voor 9 mei verschijnen er twee publicaties die de aandacht trekken bij iedereen die het Kremlin volgt. De Britse Financial Times komt met een gelekt rapport van Europese inlichtingendiensten, waarin staat dat Poetin steeds meer verandert in een kluizenaar en zijn personeel onder verscherpt toezicht staat. Het blad The Economist, ook Brits, brengt een artikel van een anonieme hoge Russische functionaris die schrijft dat mensen in regeringskringen voorzichtig afstand aan het nemen zijn van Poetin.

Ruslandkenner Helga Salemon, verbonden aan het Haags Centrum voor Strategische Studies (HCSS), wil niet te veel waarde hechten aan deze verhalen. Want: alleen maar anonieme bronnen en te goed getimed, zo in de aanloop naar de versoberde parade zonder tanks. Dat lijkt te goed te passen in het geschetste beeld van een verzwakte president.

Salemon sluit niet uit dat de publicaties zijn ingestoken door westerse inlichtingendiensten die, net als Moskou, ook een informatie-oorlog voeren. Zij is er zeker van “dat Poetin de touwtjes strak in handen heeft”.

Ook Smeets ziet geen broodoproer. “Daarvoor is het repressieve apparaat te sterk.” Hij denkt wel dat er een strijd gaande is tussen dat apparaat en het economische blok in de regering.

Maar Salemon denkt niet dat de economen en industriëlen serieus bezwaar maken tegen de oorlog. De zakenwereld begrijpt volgens haar maar al te goed dat Poetin beter luistert naar de mannen in uniform. En die willen, net als hij, voorlopig doorvechten, zo is gebleken in Kyiv.