EU-landen bereiden zich voor op migratiepact: ‘Laatste paar procent het moeilijkst’

Na jaren onderhandelen en voorbereiden moet het volgende week vrijdag echt gaan gebeuren: de grootschalige hervorming van het asielbeleid in de Europese Unie. Het doel is om meer grip te krijgen op de komst van asielzoekers.

EU-landen treffen de laatste voorbereidingen voor de invoering van het Europese migratiepact. De asielministers van de EU-landen bespraken vandaag in Luxemburg hoe zij een valse start volgende week kunnen voorkomen.

Vorige maand publiceerde de Europese Commissie, die erop moet toezien dat alle landen hun afspraken nakomen, een rapport met daarin een overzicht van hoe de landen ervoor staan. De conclusie was dat nog lang niet alles op orde is.

Zo waren er zestien landen, waaronder Nederland, waar de digitale database waarin asielzoekers moeten worden geregistreerd nog niet goed werkte. Ook waren elf landen, waaronder grenslanden Griekenland en Italië, nog onvoldoende voorbereid op de nieuwe grensprocedures. Die landen moeten nog flink aan de bak, schreef de Commissie.

Inmiddels, een maand later, zijn de lidstaten op de goede weg volgens Eurocommissaris Brunner (Migratie). Hij erkent dat er nog wel werk aan de winkel is. “De laatste paar procent zijn altijd het moeilijkst.”

Zal alles volgende week meteen helemaal goed werken? “Natuurlijk niet. Bij zo’n grote hervorming kost het altijd tijd voor alles goed functioneert,” zegt de Eurocommissaris. “Het is in het belang van de lidstaten zelf dat het pact gaat functioneren.”

Ook in de wandelgangen klinken sussende woorden. Dit migratiepact is een marathon en geen sprint, zeggen EU-ambtenaren. En: 12 juni is de start en niet de finish.

Het zijn oneliners die Europarlementariërs niet geruststellen. “Ik was laatst in Griekenland en dan zie je dat het aan alle capaciteit ontbreekt: immigratieautoriteiten, rechters, advocaten,” zegt Tineke Strik (GroenLinks-PvdA). Ze vreest dat de korte termijnen waarbinnen besloten moet worden over het lot van een asielzoeker niet haalbaar zijn.

Die snelle procedures aan de buitengrenzen van de EU zijn juist een essentieel onderdeel van de nieuwe migratieregels. Op die manier hoopt de EU mensen die geen recht hebben op asiel makkelijker en sneller terug te kunnen sturen. Marieke Ehlers (PVV) is sceptisch. “De grensprocedure moet binnen 12 weken zijn afgehandeld. Dat gaat nooit gebeuren.”

Nederland ligt op koers om het pact goed uit te voeren, zegt asielminister Van den Brink (CDA). De minister verwacht ook het ICT-systeem, waarvoor de Commissie vorige maand waarschuwde, op tijd klaar te hebben. “Daar heb ik gelukkig de afgelopen week telkens betere en positievere berichten over gehad.”

De IND, die over het ICT-systeem gaat, laat weten dat het in eerste instantie wel om een tussenoplossing gaat. Maar daarmee kunnen ze de taken uit het pact uitvoeren.

Of het pact de verwachtingen gaat waarmaken, zal na 12 juni duidelijk worden. Dan moet blijken of alle EU-landen zich aan de afspraken gaan houden en ook bereid zijn elkaar te helpen, bijvoorbeeld door asielzoekers van elkaar over te nemen. Het pact staat of valt bij de bereidheid van EU-landen om elkaar te helpen.

Ook zal het spannend zijn of het lukt uitgeprocedeerde asielzoekers terug te sturen naar hun land van herkomst. Of naar een zogenoemde ’terugkeerhub’, een uitzetcentrum buiten de EU. Als dat niet werkt, kan het systeem vastlopen.

Datzelfde geldt voor de nieuwe grensprocedures. Zijn Griekenland, Spanje, Italië en Cyprus wel in staat die zo snel af te handelen? “Dat zijn spannende vragen, zegt minister Van den Brink. “We gaan in de komende maanden zien hoe dat uitpakt.”