Europa maakt geen vuist tegen rol Verenigde Arabische Emiraten in Sudan

• 

  Elles van Gelder

  correspondent Afrika

Voorafgaand aan een stemming over een resolutie over de oorlog in Sudan hebben de Verenigde Arabische Emiraten de afgelopen week flink gelobbyd in het Europees Parlement in Straatsburg. Doel: hun land onbenoemd te laten. En met succes.

De VAE levert wapens, voertuigen en huurlingen aan de paramilitairen van de Sudanese rebellengroep RSF. Die wordt beschuldigd van oorlogsmisdaden en zelfs genocide. De VAE ontkent een rol te spelen en zette deze week alles op alles om EU-parlementariërs ervan te overtuigen dan ook niet met de vinger te gaan wijzen.

In de resolutie, die gistermiddag werd aangenomen, wordt de oorlog veroordeeld, maar de betrokkenheid van de VAE blijft onbenoemd. De resolutie stelt dat etnisch gemotiveerde moorden, verkrachting, seksuele slavernij en het uithongeren van burgers door de RSF mogelijk kunnen worden beschouwd als “daden van genocide”.

De Sudanese EU-ambassadeur Abdelbagi Kabeir noemt het teleurstellend dat de VAE niet in de tekst staat. “De rol van de VAE had expliciet benoemd moeten worden”, stelt hij. Wel wordt in de resolutie opgeroepen tot sancties en straffen voor financiers en externe partijen die steun geven.

Een open veroordeling door het Europese Parlement had druk kunnen zetten op de discussie of Europese landen wapens moeten blijven leveren aan de VAE. Onderzoeken tonen aan dat wapens en militair materieel die aan de VAE zijn geleverd, vervolgens in handen van de RSF in Sudan kunnen belanden.

Zo traceerde de nieuwszender France24 munitie uit EU-lidstaat Bulgarije die via verkoop aan de VAE in handen van RSF-strijders terechtkwam. En mensenrechtenorganisatie Amnesty International vond Franse wapensystemen in RSF-pantservoertuigen. Die systemen waren verkocht aan de VAE.

Ambassadeur Kabeir roept Europese landen dan ook op om het leveren van wapens aan de VAE te stoppen. “De wapenleveranties dragen indirect bij aan een conflict dat al talloze burgerslachtoffers heeft geëist.” Hij zegt dat landen “de morele balans moeten afwegen tegen de handelsbalans” en actief moeten voorkomen dat hun wapens via omwegen in Sudan terechtkomen.

Wapenhandel-expert Frank Slijper van vredesorganisatie Pax ziet hetzelfde risico. “We zien dat er niets direct vanuit Europa naar Sudan gaat, maar dat de VAE een centrale rol speelt in doorvoer. Dat gebeurt al jaren. De Emiraten staan bekend als draaischijf voor wapenhandel richting conflictgebieden, óók naar landen waarvoor embargo’s gelden.”

Voor Sudan geldt een EU-wapenembargo en voor de regio Darfur bovendien een embargo van de Verenigde Naties. Slijper: “Europese regelgeving verplicht lidstaten export te blokkeren wanneer er een duidelijk risico bestaat dat het wordt doorgesluisd naar een land waar een wapenembargo tegen geldt. Dat risico is hier evident.”

Ook Nederland levert volgens Slijper militair materieel aan de VAE, zoals radarsystemen, onderdelen voor raketsystemen en robotvoertuigen. Er is geen bewijs dat deze in Sudan zijn terechtgekomen. “Maar omleiding kan niet worden uitgesloten. Vanwege de situatie in Sudan en de rol van de VAE pleit ik daarom ook voor het stoppen van alle wapenleveringen aan de VAE, ook om politieke druk uit te oefenen.”

Brussel wil de betrekkingen met de Golfstaat dus juist goed houden. De wapenhandel levert Europa inkomsten op. Ook onderhandelt de Europese Commissie momenteel met de VAE over een ambitieus vrijhandelsakkoord.

Ook Midden-Oostenkenner Andreas Krieg van het King’s College in Londen zegt dat er geen bereidheid is om tot een harde confrontatie over te gaan met de steenrijke VAE. “Europa is afhankelijk van hun investeringen en het is een belangrijke partner op het gebied van energie.” Europa en de VAE werken samen aan investeringen in energieprojecten in Europa, met name in duurzame energie, zoals groene waterstof.

En Europa heeft volgens hem nog meer belangen. “De oorlog in Sudan wordt gefinancierd door inkomsten uit goud. De RSF heeft goudmijnen en smokkelroutes in handen. Veel van dit goud wordt via de Golfregio verhandeld, vooral in Dubai, en belandt uiteindelijk in internationale ketens, ook in Europa.”

En zelfs als Europa de VAE in de toekomst wel streng toespreekt of wapenleveringen stopt, verwacht Krieg daar weinig effect van. “De Emiraten geloven dat zij meer invloed hebben op Europese hoofdsteden dan andersom. Europese druk zal moeten worden ondersteund door Washington en Saudi-Arabië. Als de druk alleen uit Brussel komt, zal het weinig uithalen.”

Toch vindt wapenexpert Slijper dat elke maatregel telt: “Vooral het politieke signaal van westerse landen is belangrijk. Europa moet alles doen om ervoor te zorgen dat het conflict niet verder escaleert. Het stoppen van wapenleveranties is dan een van de meest voor de hand liggende stappen.”

Elles van Gelder was begin deze maand in Khartoem. Gevluchte inwoners keerden toen terug naar een stad in puin. Dit is haar indringende verslag: