Europa maakt zich op voor speech Macron over nucleaire strategie

• 

  Saskia Houttuin

  correspondent Frankrijk

• 

  Kysia Hekster

  correspondent Europese Unie

Hoe ziet Frankrijk zijn rol als enige kernmacht binnen de Europese Unie? President Macron zet dat vanmiddag uiteen in een langverwachte toespraak over de dissuasion nucléaire: nucleaire afschrikking. Vanaf het Bretonse schiereiland L’île Longue, de thuisbasis van Franse kernonderzeeërs, gaat Macron naar verwachting onderstrepen wat het belang is van de naar schatting 290 kernkoppen die in het land zijn gestationeerd. Voor Frankrijk én voor de rest van Europa.

“Dit is een belangrijk moment”, zegt vice-admiraal b.d. Jean-Louis Lozier, adviseur bij het Franse instituut voor internationale betrekkingen IFRI. “Dat gold eerder voor toespraken van voorgangers van Macron, maar vandaag al helemaal, gezien wat er nu in de wereld gebeurt: een imperialistisch Rusland dat oprukt naar het westen, en de Verenigde Staten die duidelijk afstand nemen van Europa.”

De nucleaire bescherming van Europa tegen kerngrootmacht Rusland is van oudsher een taak van de Amerikanen. Maar de geloofwaardigheid van de Verenigde Staten heeft in Europa een flinke knauw gekregen: door steeds minder mensen wordt het land gezien als bondgenoot, onder meer vanwege president Trumps dreigende taal richting Denemarken en toenadering tot de Russische president Poetin.

De Duitse bondskanselier Merz voert al gesprekken met Macron over het Franse nucleaire arsenaal, zei hij enkele weken geleden. Eerder sprak hij ook over de optie van Duitse gevechtsvliegtuigen met Franse kernbommen. Vergelijkbare discussies spelen ook in Polen, Zweden en andere landen in het noorden en oosten van de EU. In Nederland schreef de nieuwe regering in het coalitieakkoord dat ons land ‘constructief’ staat tegenover het versterken van Europese nucleaire afschrikking.

In Europa bezit naast Frankrijk ook het Verenigd Koninkrijk kernwapens. De twee landen ondertekenden vorig jaar zomer een pact om hun nucleaire samenwerking op te voeren, door de eventuele inzet van hun kernwapenarsenaal met elkaar te coördineren. “Net als de Britten kan Frankrijk kernwapens alleen inzetten als er sprake is van zeer extreme omstandigheden”, benadrukt Lozier. “Met andere woorden: wij beschouwen onze nucleaire afschrikking als strikt defensief. Het is geen dwang- of politiek drukmiddel.”

Eerder werkte Lozier als bevelvoerder van meerdere nucleaire onderzeeërs en was hij directeur van de nucleaire divisie van de Franse regering. Hij verwacht dat Macron in zijn toespraak nadrukkelijk zal benoemen dat de Franse nucleaire afschrikking bijdraagt aan de verdediging van heel Europa. “Nu is de vraag in hoeverre de president die Europese dimensie concreet gaat invullen: blijft het bij verklaringen, of worden er concrete plannen aangekondigd?”

Het Élysée, het presidentieel kantoor, laat daar niets over los. Een mogelijk scenario is dat Europese bondgenoten worden uitgenodigd om deel te nemen aan de Franse ‘Poker’-oefeningen, waarbij een nucleaire aanval wordt gesimuleerd.

Een ander potentieel gebaar is dat Franse Rafale-gevechtsvliegtuigen, waarvan een deel kernwapens kan dragen, in strategische landen worden gestationeerd. Daarnaast is het mogelijk dat kernraketten op land weer terugkomen. Die waren na de Koude Oorlog afgeschaft.

Een uitbreiding van het aantal kernkoppen is niet uitgesloten, maar is onwaarschijnlijk, stelt Emmanuelle Maitre, onderzoeker bij de Franse Stichting voor Strategisch Onderzoek. “Wat bijzonder is aan de Franse aanpak, is dat de president zelf oordeelt wat ‘strikt toereikend’ is. Dat wil zeggen: dat wat hij absoluut nodig acht om er zeker van te zijn dat daarmee een land als bijvoorbeeld Rusland onaanvaardbare schade kan worden toegebracht.”

Dat Macron binnenkort begint aan zijn laatste jaar als president, speelt op de achtergrond ook een rol. Meer militaire slagkracht binnen Europa is voor hem altijd een belangrijk thema geweest, waarvoor hij in de afgelopen jaren vanuit het buitenland steeds meer erkenning heeft gekregen.

Maar dat hij voor zijn vertrek de Franse nucleaire paraplu binnen Europa wil uitbreiden, stuit zijn politieke tegenstanders tegen de borst. Zo maakt het rechts-radicale Rassemblement National – dat bovenaan de peilingen staat – er een punt van dat de Franse nucleaire macht niet moet worden gedeeld.

Daarvan zal volgens Maitre sowieso geen sprake zijn. “De Franse president blijft altijd degene die beslist over de inzet van kernwapens”, zegt ze. “Frankrijk behoudt zelf de capaciteit om onderzeeërs, kernkoppen en wapens te produceren. Het zal belangrijk zijn om dat te benadrukken, want we weten dat dit politiek heel gevoelig ligt.”