Europese solidariteit is kwetsbaar, blijkt uit crisis aan Spaanse grens

De tienduizenden migranten die de exclave Ceuta wisten binnen te dringen, legden niet alleen de kwetsbaarheid van de Europese buitengrenzen bloot. Ze toonden ook hoe de solidariteit tussen EU-landen al snel onder druk komt te staan wanneer er problemen aan de grens ontstaan.

Maandag komen de ambassadeurs van de 27 EU-landen bij elkaar. Het is een extra overleg om de situatie in Ceuta te bespreken. Het hoogtepunt van de crisis bij het Spaanse stadje lijkt inmiddels achter de rug; ruim 48.000 migranten keerden volgens het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken terug naar Marokko.

Daarmee lijkt de vrees die bij veel EU-landen leefde, dat de migranten in grote aantallen door zouden reizen naar het Europese vasteland of asiel zouden aanvragen, geen werkelijkheid te worden.

Het betekent niet dat voor de EU-ambassadeurs maandag de problemen voorbij zijn. Dat 50.000 tot 60.000 migranten Ceuta wisten te bereiken, leidde tot felle reacties van EU-landen richting Spanje.

Ceuta hoort als onderdeel van Spanje bij de Schengenzone; het gebied waarbinnen je vrij kan reizen zonder grenscontroles. Maar voor het Spaanse stadje geldt een uitzondering: wie van Ceuta naar het Spaanse vasteland wil, moet langs een extra grenscontrole. Volgens de Europese Commissie maakte vooralsnog geen van de migranten de oversteek naar het vasteland.

Dat weerhield andere EU-landen er niet van de situatie hard te veroordelen. Italië dreigde woensdagavond al Spanje tijdelijk uit de Schengenzone te weren. Het leidde tot woede bij Spanje, dat de Italiaanse ambassadeur op het matje riep.

Denemarken, Finland en Tsjechië sloten zich aan bij de Italiaanse oproep, hoewel een land uit Schengen zetten juridisch niet kan. De Italiaanse premier Meloni kondigde gisteren aan het einde van de dag aan het vrije verkeer tussen Spanje en Italië op te schorten. In de praktijk bleek het om extra grenscontroles tussen Spanje en Italië te gaan, die alleen gelden voor reizigers die per vliegtuig of boot reizen en niet uit de EU komen.

Kritiek kwam er ook van Polen en Zweden, die Spanje wezen op zijn verantwoordelijkheid de buitengrens te beschermen. De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Berendsen (CDA) noemde de beelden uit Ceuta “heel zorgelijk en volstrekt onacceptabel”. “Spanje moet ervoor zorgen dat de grens sluit en illegale migranten teruggestuurd worden.” En ook Europese Commissievoorzitter Von der Leyen sprak geen steun uit voor Spanje.

De Franse president Macron en de voorzitter van de Europese Raad António Costa betuigden wel hun solidariteit.

Binnen Europa geldt Spanje als een buitenbeentje omdat de toon van de regering richting migranten relatief mild is. Zo besloot het Zuid-Europese land honderdduizenden migranten die illegaal in Spanje leven te legaliseren. Een beslissing die veel kritiek opleverde van migratiekritische landen, Italië voorop.

De crisis in Ceuta zien diezelfde landen als een bevestiging van hun stelling dat Spanjes minder harde beleid migranten verleidt naar de EU te reizen. Spanje weerspreekt die claim.

Volgens de Spaanse premier Sánchez was waarschijnlijk een uitspraak van het Spaanse Hooggerechtshof de oorzaak van de toestroom van mensen uit Marokko. De rechter bepaalde dat mensen die via zee worden onderschept in hun poging een grens over te steken niet meteen mogen worden teruggestuurd naar Marokko.

Sánchez beet online van zich af na alle kritiek. Hij plaatste een bericht(opent in nieuw venster) met daarin de aantallen irreguliere binnenkomsten van migranten in de afgelopen vijf jaar: in Italië 478.600 en in Spanje 234.760, volgens de premier. Sánchez’ boodschap: Italië blaast hoog van de toren, maar weet zelf de komst van migranten ook niet te beperken. “Het is geen tijd voor verdeeldheid. Het is tijd om samen aan een sterke en verenigde EU te bouwen”, schreef hij bij de cijfers.

Toch vormt de grens bij Ceuta een probleem voor Spanje. Al vaker wisten grote groepen migranten illegaal Ceuta te bereiken. Het toont de kwetsbaarheid van de Europese buitengrens, waar Spanje regelmatig de controle kwijt is. Een probleem dat Spanje zelf moet oplossen, maakten veel EU-landen gisteren duidelijk.

De nieuwe afspraken in het Europese Migratiepact vallen of staan bij solidariteit. De EU-landen moeten elkaar helpen wanneer de druk op grenslanden te groot wordt. De reacties gisteren roepen de vraag op in hoeverre zij daartoe bereid zijn.