Familie van in de VS overleden Mexicaanse immigrant blijft achter met vragen

• Boris van der Spek

  correspondent Mexico en Midden-Amerika

Het huis van Miguel en Rosa Hernández in Chiapas, een straatarme staat in het zuiden van Mexico, is donker. De enige ruimte waar licht brandt, ligt naast de keuken. Het is een vrijwel lege ruimte, met twee kleine houten stoeltjes die voor een altaar staan. Een kaars flikkert onrustig, door de wind die vanuit de open deur naar binnenwaait. Een zwart omrande foto van een jongen met een vriendelijk gezicht wordt er spaarzaam door verlicht.

De jongen op de foto heet Alfredo Hernández. Twee jaar geleden vertrok hij, de enige zoon van Miguel en Rosa, naar de Verenigde Staten op zoek naar werk. Want Chiapas, waar een groot deel van de inwoners inheems is, heeft een van de hoogste armoedecijfers van Mexico. Wie een betere toekomst wil, kan vaak beter migreren.

Alfredo kwam illegaal de VS binnen, en vond daar werk in de bouw en als tuinman. Miguel vertelt hoe hij en zijn vrouw meeleefden met hem. Hij doet dat in het tzotzil, de lokale inheemse taal van de prominente Maya-gemeenschap in Chiapas. Spaans spreekt Miguel niet goed. “We belden iedere dag met hem. Het ging steeds beter, hij probeerde Engels te leren en stuurde ons wanneer hij kon wat geld”, zegt hij, gezeten voor het altaar. Zijn vrouw Rosa kijkt gelaten voor zich uit.

Sinds een jaar werd het leven van Alfredo in de VS, als illegale migrant, een stuk moeilijker. Uit angst voor de Amerikaanse migratiepolitie ICE bleef hij soms binnen en ging hij niet naar werk, vertelt Miguel. Toen hij op een dag stopte met de dagelijkse telefoontjes naar zijn ouders, namen de zorgen in Chiapas toe. Op een dag kregen ze bericht vanuit de VS: hun zoon was overleden. Onder verdachte omstandigheden, mogelijk bij een arrestatie van migratiepolitie ICE.

Voor families als die van Alfredo, die geen Spaans spreken, weinig geld hebben en ver weg in de bergen wonen, is het haast onmogelijk om antwoorden, laat staan gerechtigheid te krijgen als hun kinderen omkomen in de VS. Het duurde weken voordat het lichaam van Alfredo überhaupt werd teruggestuurd naar het zuiden van Mexico. Zonder een goede autopsie hebben Miguel en Rosa hun zoon begraven. Naar eigen zeggen zat Alfredo’s lichaam vol blauwe plekken en botbreuken.

De dood van Alfredo komt op een moment dat er grote spanningen zijn tussen de VS en Mexico, onder meer vanwege de manier waarop Mexicaanse migranten in het land behandeld worden, ook door migratiepolitie ICE.

Sinds het aantreden van Trump zijn zeker 48 migranten omgekomen in detentiecentra van ICE. Zestien van hen zijn Mexicaans. Bij de Mexicaanse dodelijke slachtoffers is in het merendeel “zelfdoding” of “gebrek aan medische zorg” opgegeven. In Mexico wordt die lezing door autoriteiten betwijfeld: zij wijzen op mogelijk geweld in de detentiecentra.

President Claudia Sheinbaum meldde eerder dat Mexico zich heeft aangesloten bij een collectieve rechtszaak tegen een ICE-detentiecentrum in Californië, en wil ook bij internationale instituten een zaak aanspannen.

Tonatiuh Guillén López was jarenlang de hoogste migratieambtenaar voor de Mexicaanse regering. Hij wijst erop dat veel van de Mexicaanse migranten die omkomen in detentiecentra van ICE specifiek uit Chiapas komen. Opmerkelijk, omdat proportioneel maar een klein deel van de Mexicaanse migranten in de VS uit die staat komen.

“Dit is een gevolg van raciale profilering en racistische agressie in de Verenigde Staten, met name tegen inheemse bevolkingsgroepen”, stelt Guillén López, die tegenwoordig onderzoek doet op de prestigieuze universiteit UNAM in Mexico-Stad. “Het gaat niet alleen om profilering via het fysiek van mensen, maar ook culturele profilering. Dat wil zeggen, ze pakken mensen die geen Engels of zelfs Spaans spreken extra hard aan.”

Ondertussen blijven Miguel en Rosa achter met vragen. Opheldering over zijn dood krijgen de ouders maar niet. “We weten niet hoe hij is overleden, alleen dat hij zich had verstopt voor de migratiepolitie. Maar niemand vertelt ons iets”, zegt Miguel.

Het altaar met de foto, en daarnaast een kist met oude kleren van Alfredo, zijn voorlopig de enige spullen die nog herinneren aan hun zoon. Rosa breekt als ze over haar zoon praat. “Het was mijn enige zoon. Wie belt mij nu, om mij op te vrolijken iedere dag?” Iedere dag steekt ze de kaarsen bij het altaar aan. Heel veel meer kan ze niet doen. Want gerechtigheid krijgen, is iets waar de ouders al niet meer op rekenen.